Umman nerede? Umman hangi kıtada, komşuları kim, başkenti neresi?
Arap Yarımadası denince akla genellikle devasa gökdelenler, geniş otoyollar ve çöllerin ortasında kurulan fütüristik şehirler gelir. Ancak bu coğrafyanın güneydoğu ucunda, binlerce yıllık denizcilik geleneklerini, alçakgönüllü mimarisini ve nefes kesen doğal çeşitliliğini sessiz bir zarafetle koruyan bir ülke bulunur. Burası, antik tütsü yollarının modern dünyayla buluştuğu Umman Sultanlığı'dır. Peki, bu kendine has ülke tam olarak Umman nerede ve onu komşularından ayıran özellikleri nelerdir?
Hürmüz Boğazı gibi dünya ticareti için kritik bir su yolunun hemen ağzında yer alan bu ülke, stratejik konumuyla tarih boyunca büyük imparatorlukların ve denizci kavimlerin ilgisini çekmiştir. Sadece haritadaki yeriyle değil, aynı zamanda sarp dağ sıralarını, uçsuz bucaksız çölleri ve yemyeşil vahaları bir arada barındıran coğrafyasıyla da şaşırtıcı bir çeşitlilik sunar. Umman hangi kıtada sorusunun yanıtı, bizi Asya'nın kadim medeniyet merkezlerinden birine götürürken, ülkenin derinliklerine inmek, yarımadanın bilinen yüzünün ardındaki gizemli güzellikleri keşfetmektir.
ASYA'NIN STRATEJİK NOKTASI: UMMAN HANGİ KITADA?
Umman Sultanlığı, Asya kıtasının batısında, Arap Yarımadası'nın güneydoğu kıyısında yer alan bir ülkedir. Coğrafi olarak Ortadoğu olarak bilinen bölgenin bir parçasıdır. Güneyden ve doğudan Umman Denizi ve Arap Denizi ile çevrili olan ülke, 2000 kilometreyi aşan uzun ve stratejik bir sahil şeridine sahiptir. Bu sahil şeridi, ülkenin kuzeydoğusunda, dünyanın en önemli petrol geçiş güzergahı olan Hürmüz Boğazı'na kadar uzanır. Bu kritik konum, Umman'a dünya denizciliğinde ve enerji politikasında her zaman önemli bir rol vermiştir.
Ülkenin coğrafyası oldukça engebelidir. Kıyı şeridine paralel olarak uzanan Hacar Dağları, ülkenin kuzeyini bir duvar gibi kaplar ve iç kesimlerdeki kurak iklimle kıyıdaki daha nemli iklim arasında doğal bir set oluşturur. Ülkenin iç ve batı kısımları ise dünyanın en büyük kum çölü olan Rubülhali (Boş Çeyrek) Çölü'nün uzantılarıyla kaplıdır. Bu kurak ve zorlu coğrafyaya rağmen Umman, dağların arasından akan suların oluşturduğu ve "vadi" olarak bilinen yemyeşil vahalarıyla da ünlüdür. Kısacası Umman, Asya kıtasında deniz, dağ ve çölü bir arada barındıran ender coğrafyalardan biridir.
UMMAN'IN SINIRLARI VE KOMŞU ÜLKELERİ
Umman’ın sahip olduğu coğrafi yapı, komşuluk ilişkilerini de oldukça ilginç bir hale getirir. Umman komşu ülkeleri batıda Suudi Arabistan, güneybatıda Yemen ve kuzeybatıda Birleşik Arap Emirlikleri'dir (BAE). Bu komşuluk ilişkilerinin en dikkat çekici yanı ise Umman'ın ana karasından ayrı topraklara, yani eksklavlara sahip olmasıdır.
Bunlardan en önemlisi, Hürmüz Boğazı'nın en dar noktasını kontrol eden Musandam Yarımadası'dır. BAE toprakları tarafından Umman'ın geri kalanından tamamen ayrılan bu stratejik yarımada, fiyort benzeri coğrafyası nedeniyle "Arap Norveç'i" olarak da anılır. Bu dağlık ve izole bölge, Umman'a boğaz üzerinde askeri ve ticari bir avantaj sağlar. Bir diğer ilginç durum ise yine BAE sınırları içinde yer alan Medha adlı küçük Umman toprağıdır. Daha da şaşırtıcı olan, bu Medha toprağının içinde de Nahva adında BAE'ye ait bir karşı eksklav bulunmasıdır. Bu karmaşık sınırlar, bölgedeki kabileler arası tarihi anlaşmaların ve bağlılıkların bir sonucudur ve Umman'ın komşularıyla olan bağlarının ne kadar derin ve tarihsel olduğunu gösterir.
BİR LİMAN EFSANESİ: UMMAN BAŞKENTİ MUSKAT
Umman başkenti Muskat, ülkenin kimliğini en iyi yansıtan şehirdir. Komşusu Dubai ya da Abu Dabi'nin aksine gökdelenlerin ve yapay adaların bulunmadığı Muskat, geleneksel mimarisini korumayı başarmış bir liman şehridir. Hacar Dağları'nın kayalık yamaçları ile Umman Körfezi'nin turkuaz suları arasına sıkışmış doğal bir limanda yer alan şehir, tarih boyunca Hindistan, Afrika ve Avrupa arasındaki deniz ticaretinin kilit noktalarından biri olmuştur.
Şehrin siluetine, Sultan Kabus tarafından yaptırılan ve modern İslam mimarisinin bir şaheseri olarak kabul edilen Büyük Cami hakimdir. Şehrin eski merkezi olan Muttrah bölgesi ise tarihi pazarı (souq), tütsü ve baharat kokan dar sokakları ve kıyı boyunca uzanan kornişi ile ziyaretçilere adeta bir zaman yolculuğu yaşatır. Ülkede, merhum Sultan Kabus'un bir kanunu gereği binaların geleneksel renklere ve alçak katlı mimariye uygun yapılması zorunludur. Bu kural, Muskat'ın otantik ve düzenli yapısını korumasını sağlamış ve ona "Arap Yarımadası'nın en temiz başkenti" gibi unvanlar kazandırmıştır.
DAĞLAR, ÇÖLLER VE YEŞEREN VAHALAR ÜLKESİ
Umman'ın coğrafi zenginliği, başkent Muskat'ın dışına çıkıldığında çok daha çarpıcı bir şekilde kendini gösterir. Kuzeydeki Hacar Dağları, 3000 metreyi aşan zirvesi Cebel Şems (Güneş Dağı) ile Ortadoğu'nun en büyük kanyonlarından birine ev sahipliği yapar. Bu dağların arasında gizlenmiş vadiler, özellikle yağışlı dönemlerde serin suların aktığı, hurma ve muz ağaçlarının yetiştiği cennet köşelerine dönüşür.
Ülkenin güneyindeki Dofar bölgesi ise Umman'ın geri kalanından tamamen farklı bir iklim ve coğrafyaya sahiptir. Her yıl yaz aylarında Hint Okyanusu'ndan gelen muson yağmurları, yani yerel adıyla "Harif", bu bölgeyi haftalar içinde yemyeşil bir yaylaya çevirir. Kurak Arap Yarımadası'nın ortasında ortaya çıkan bu sisli, serin ve yeşil manzara, başta Körfez ülkeleri olmak üzere binlerce turisti bölgeye çeker. Bu mevsim, aynı zamanda binlerce yıldır Dofar dağlarında yetişen ve antik dünyada altın kadar değerli olan akgünlük (frankincense) ağaçlarının da hayat kaynağıdır.
