"Uzun vadede fiyatları artırır"
Ticaret Bakanlığı, yaklaşan Ramazan ayı öncesinde tavuk eti (kanatlı) fiyatlarına üreticilerin yüzde 15 zam yapması üzerine tavuk ihracatını durdurdu. Fiyatları aşağı çekme ve tüketiciyi koruma amaçlı bu kararın orta-uzun vadede fiyatları artıracağı, bunun yerine ihracata yüzde 5-10 oranında vergi konulmasının daha doğru olacağı sektör temsilcilerince ifade ediliyor
Ticaret Bakanlığı, iç talepte fiyatların daha fazla artmasını önlemek için yapılmış bir geçici ihracat yasağı kararı aldı. Bakanlık, tavuk ihracatını durdurarak yurt içinde arzı artırmayı ve fiyat artışını yavaşlatmayı hedeflediğini açıkladı.
Belli dönemlerde gıda arz güvenliği ve fiyat istikrarını sağlama amacıyla alınan bu kararın doğru olup olmadığını üretici sektör temsilcilerine sordum. Aldığım yanıtları ve değerlendirmeleri paylaşıyorum…
“KISA VADEDE FİYAT ARTIŞLARINI DİZGİNLEYEBİLİR”
Sektör temsilcileri bu kararın kısa vadede tüketici fiyat artışlarını belli ölçüde yavaşlatabileceğine dikkat çekerek,“Tavuk ihracatının durdurulması, üretim yurt içinde kalacağından arzı artırabilir ve fiyat artışını baskılayabilir ancak bu tek başına çözüm değil. Geçmiş dönemlerde; limon, zeytinyağı, yumurta gibi ürünlerde ihracat yasakları kısa vadede fiyatları çok düşürmedi ya da kararın etkisi sınırlı kaldı. Bunun yanı sıra üreticinin zarar görmesi sonucunda üretimin düşmesi, uzun vadede daralan arzla birlikte fiyatların artması eğilimine yol açabilir” değerlendirmesini yaptı.
Çoğu sektör temsilcisi, ihracat yasaklarının tek başına etkili bir fiyat kontrol aracı olmadığını, bunun yanında üretim politikaları, destekler, ithalat dengesi gibi araçların birlikte devreye alınması gerektiğini söylüyor.
RAMAZANDA FİYATLAR ARTIYOR
Türkiye’de tavuk sektörü büyük, yerleşik ve üretim kapasitesi yüksek bir sektör olarak biliniyor. Yıllık üretim artarken, Ramazan gibi talebin arttığı dönemlerde fiyat artışı daha belirgin olabiliyor.
İhracat sınırlamalarının ve iç talebin dalgalanması nedeniyle sektörün üretim ve satışlarında baskı yaşanabiliyor. İhracat yasağının bazı üreticilere zarar verdiği belirtiliyor.
Döviz ve üretim maliyetleri yüksek olduğu için sektörün rekabet gücünün korunması gerektiğine de vurgu yapılıyor.
Türkiye tavuk eti üretiminde dünyada 8’inci sırada yer alıyor. Kanatlı sektörü, yüzde 100’ü kayıt altında olan bir sektör ve tamamen kendi imkânlarıyla büyüyor.
Şu ana kadar kümes desteği haricinde kanatlı sektörüne herhangi bir teşvik-destek verilmiyor. Türkiye, fiyat konusunda da dünya ölçeğinde sekizinci sırada yer alıyor. Brezilya Çin, enerji, yem ve girdi maliyetleri düşük olduğu için Türkiye’den daha iyi durumda. Türkiye soyayı yurt dışından ithal ediyor.
Türkiye, tesis olarak dünya standartlarının çok üzerinde üretim yapıyor. Yıllık 2 milyon 400 bin ton üretim yapan Türkiye, Bu rakam 2 milyon 600-2 milyon 700 bin tona çıkınca aradaki farkı ihraç ediyor.
BÜTÜN PİLİÇ 87-88 LİRAYA ÇIKTI
Üreticiler, ödüllendirilmesi gereken bir sektörün bu kararla cezalandırıldığını belirterek, “70’li yıllarda küçükbaş kırmızı ette ihracatçı iken, şimdi ithalatçı ülke olduk. İthalat açılınca o dönem yüzde 5 olan açığımız şimdi yüzde 20’lerin üzerine çıktı. Şimdi aynı şeyi kanatlıda yapmamak lazım” diyor.
Yapılması gerekenin, üreticiyi başa koyarak, ihracat ve ithalatın serbest bırakılması olduğunu savunan üreticiler, “Arz ve talebin kesiştiği yerde fiyat oluşur. Bu karar yerine ihracatta fon-ek vergi koymak daha doğru. Ton başına yüzde 5-yüzde 10’luk bir vergi daha makul bir çözüm olur” diyor. Bu restleşme sonucu zayıf halkalardan birkaç oyuncunun sektör dışına çıkacağını savunan üreticiler, “Üretici eksilir, üretim düşerse fiyatlar bugünkünün iki katına çıkar” değerlendirmesini yapıyor.
Tavuk etinde fiyatın tabana oturduğunu, üreticilerin zararına mal satmak zorunda kaldığını belirten üreticiler, talebe göre fiyat yansıtmanın bir süre sonra dengeyi bulacağını savunuyor. Talep fazla olunca fiyat yükselince üreticinin kazandığı parayı yine sektöre ve yatırıma yönlendireceği vurgulanıyor. Şu anda bütün pilicin maliyeti Türkiye’de 77-80 lira aralığında. Yeni girdi maliyetleri ile bunun 83-84 liraya çıktığı, üreticinin toptan satış fiyatının 87-88 lira olduğu belirtiliyor.
Türkiye’de 5’i büyük olmak üzere 20’ye yakın beyaz et üreticisi var. Bugüne kadar 30’a yakın firma sektörden çıktı. Son 5 yıl içinde iki büyük üretici firma yabancılara satıldı.
Banvit’i dünyanın en büyük kanatlı et üreticisi BRF firması satın aldı. Sektörde şöyle bir anekdot anlatılıyor:
BRF yetkilileri, kendilerine rekabete aykırılık cezası kesildiğinde, “Niye bu ceza kesildi? Biz anlaşmalı fiyat uyguluyorsak niçin zarar ediyoruz?” değerlendirmesini yapıyor.
