Aydın'ın neyi meşhur? Aydın'da ne yenir, ne alınır, neresi gezilir?
Antik çağın ünlü tarihçisi Herodot'un "Gökyüzünün altındaki en güzel yeryüzü" diyerek övgüyle bahsettiği, dağlarından yağ, ovalarından bal akan bereketli topraklara yolculuk yapıyoruz. Ege'nin kalbinde, tarihin ve doğanın kucaklaştığı, her karışında medeniyetin izlerinin sürüldüğü Aydın, sadece bir turizm şehri değil, aynı zamanda mitolojinin ve tarımın başkentidir.
Efelerin zeybek oynarken yere vurduğu dizin sesinin yankılandığı bu coğrafya, incirin dünyadaki en kaliteli halini sunarken, zeytinyağının şifasını sofralara taşır. Aphrodisias'ın mermer heykellerindeki zarafet, Didim'deki Apollon Tapınağı'nın heybeti ve Kuşadası'nın masmavi denizi, şehri ziyaret edenleri adeta büyüler. Yörük kültürünün sıcaklığını modern yaşamla harmanlayan Aydın, yaz aylarında deniz turizminin, diğer mevsimlerde ise kültür ve gastronomi turlarının vazgeçilmez rotasıdır. Uzun yaşamın sırrının zeytinyağında saklı olduğu söylenen bu topraklarda, insanlar yüzlerindeki gülümsemeyi ve misafirperverliği asla eksik etmezler.
Aydın, Büyük Menderes Havzası'nın getirdiği verimlilikle tarih boyunca onlarca medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Tralleis'ten Milet'e, Priene'den Nysa'ya kadar uzanan antik kentler zinciri, şehri bir açık hava müzesine dönüştürür. Şehre girdiğinizde sizi karşılayan incir ve zeytin ağaçları, buranın bereketinin en somut kanıtıdır. Ancak Aydın sadece tarımsal zenginliğiyle değil, Ortaklar'ın dumanı tüten çöp şişçileri ve köy meydanlarında kurulan ve düğünlerin baş tacı olan keşkek kazanlarıyla da ünlüdür. Bu yazımızda, Aydın mutfağının zeytinyağlılarından et yemeklerine uzanan lezzetlerini, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndeki antik kentleri, doğa harikası kanyonları ve şehre özgü hediyelik eşyaları tüm detaylarıyla ele alıyoruz.
AYDIN'DA NE YENİR?
Aydın mutfağı, Ege'nin karakteristik özelliği olan zeytinyağlılar ve ot yemekleri ile Anadolu'nun et kültürünün muazzam bir sentezidir. Şehrin gastronomik simgelerinin başında hiç şüphesiz çöp şiş gelir. Özellikle Germencik ilçesine bağlı Ortaklar beldesi, çöp şişin mabedi sayılır. Kargı kamışlarına dizilen küçük dana eti parçalarının kömür ateşinde pişirilmesiyle yapılan, yanında közlenmiş soğan, biber ve domatesle sunulan bu lezzet, yol üstü molalarının vazgeçilmezidir. Çöp şişin üzerine serpilen kimyon ve kekik, lezzeti zirveye taşır. Ancak Aydın denince akla gelen bir diğer kültürel miras keşkeğimizdir. Türkiye'nin pek çok yerinde yapılsa da Aydın keşkeği, buğdayın ve etin dövülerek sakız gibi bir kıvam alana kadar pişirilmesi ve üzerine bol tereyağlı sos dökülmesiyle ayrışır. Düğünlerin ve özel günlerin olmazsa olmazı olan bu yemek, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne de girmiştir.
Zeytinyağlılar konusunda da Aydın sofraları oldukça zengindir. Enginar, börülce, deniz börülcesi, ebegümeci ve arapsaçı gibi otlar, zeytinyağının hafifliğiyle buluşarak sağlıklı ve lezzetli öğünlere dönüşür. Özellikle zeytinyağlı kuru incir, hem bir tatlı hem de bir şifa kaynağı olarak tüketilir. Paşa böreği ise Aydın'a özgü, yufkaların et suyuyla ıslatılıp arasına kıymalı harç konularak kat kat dizilmesiyle yapılan, mantı tadında ama börek formunda özel bir yemektir. Yuvarlama da yine yöresel düğün yemeklerinden biri olup, et suyu, nohut ve minik köftelerle hazırlanan, üzerine kızdırılmış tereyağı gezdirilen nefis bir çorbadır. Aydın'ın simgesi olan incir, sadece kuru yemiş olarak değil, tatlılarda da başroldedir. İncir uyutması, taze veya kuru incirin sütle mayalanmasıyla yapılan, şeker ilavesiz ve çok hafif bir tatlıdır. Turunç reçeli ve kabak tatlısı da yöresel tatlılar arasında öne çıkar. Yaz aylarında ise kar helvası, dağlardan getirilen karın üzerine vişne veya karadut şerbeti dökülmesiyle yapılan serinletici bir sokak lezzetidir.
AYDIN NERESİ GEZİLİR?
Aydın gezisine tarihin en zarif duraklarından biri olan Aphrodisias Antik Kenti ile başlamak gerekir. Karacasu ilçesinde bulunan ve aşk ile güzellik tanrıçası Afrodit'e adanan bu kent, dünyanın en iyi korunmuş stadyumuna ve muhteşem mermer heykellere ev sahipliği yapar. Tetrapylon kapısının önünde durup fotoğraf çekmek, antik çağın estetiğine saygı duruşunda bulunmaktır. Didim'e geçtiğinizde ise sizi antik dünyanın en büyük kehanet merkezlerinden biri olan Apollon Tapınağı karşılar. Devasa sütunları ve Medusa başı kabartmasıyla büyüleyici bir atmosfere sahip olan bu tapınak, gün batımında kızıla boyandığında eşsiz manzaralar sunar. Felsefenin ve bilimin doğduğu yer olarak bilinen Milet Antik Kenti ve onun hemen yakınındaki, ızgara şehir planının ilk örneği olan Priene Antik Kenti, tarih meraklıları için kaçırılmaması gereken duraklardır.
Doğa ile iç içe olmak isteyenler için Dilek Yarımadası Büyük Menderes Deltası Milli Parkı, yeşilin ve mavinin her tonunu barındıran bir cennettir. Kuşadası'na bağlı bu parkta, yaban domuzlarıyla karşılaşabilir, tertemiz koylarında denize girebilir ve Zeus Mağarası'nın buz gibi suyunda serinleyebilirsiniz. Şehir merkezine yakın konumdaki Tralleis Antik Kenti ise "Üç Gözler" olarak bilinen yapı kalıntısıyla Aydın'ın simgelerinden biridir. Son yıllarda keşfedilen ve tekne turlarıyla gezilebilen Arapapıştı Kanyonu, zümrüt yeşili suyu ve sarp kayalıklarıyla Norveç fiyortlarını aratmayan bir güzelliğe sahiptir. Kemer Barajı üzerindeki bu kanyon, fotoğraf tutkunları için harika kareler sunar. Ayrıca Karacasu'daki Afrodisias'a yakın konumdaki Bahirlioğlu Şelalesi ve Güney Şelalesi de doğaseverlerin rotasında olması gereken gizli cennetlerdir. Kuşadası'nın simgesi olan Güvercinada Kalesi, hem tarihi dokusu hem de çevre düzenlemesiyle keyifli bir yürüyüş ve manzara noktasıdır.
AYDIN'DAN NE ALINIR VE NELER YAPILIR?
Aydın seyahatinden dönerken bavulunuzu dolduracak en önemli ürün elbette incirdir. Dünyanın en kaliteli inciri kabul edilen Aydın incirini, kuru veya taze olarak, hatta incir cipsi şeklinde satın alabilirsiniz. İncirin yanı sıra, soğuk sıkım zeytinyağı ve zeytin çeşitleri de alınabilecek en değerli hediyeliklerdendir. Özellikle memecik zeytininden elde edilen yağlar, aromasıyla fark yaratır. Karacasu ilçesi, sadece antik kentiyle değil, kırmızı topraktan yapılan çömlekleriyle de meşhurdur. Buradaki atölyeleri ziyaret edip, toprak güveçler, testiler veya dekoratif seramikler alabilirsiniz. Ayrıca Aydın'ın geleneksel el sanatlarından olan iğne oyaları, "efem" denilen oyalı yemeniler ve körüklü efe çizmeleri (giymeseniz bile dekoratif olarak) ilginç birer hatıra olabilir.
