Emeklilikte gelir güvencesi için BES

OECD 2026 Emeklilik Görünümü Raporunda, çeşitli ülkelerde yapılan çalışmaların nüfusun büyük bir bölümünün emekliliğe hazırlıksız olabileceğini gösterdiği belirtildi. Örneğin İngiltere’de çalışma çağındaki nüfusun yüzde 73’ünün emeklilik gelirinin orta düzey bir emeklilik yaşam standardının altında kalacağı tahmin ediliyor. ABD’de hanelerin yüzde 39’unun emeklilik öncesi yaşam standardını koruyamama riski altında olacağı hesaplanıyor.

SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com

Rapora göre, araştırma yapılan 41 ülkeden 40’ında çalışanların emeklilikteki gelir hedefine ulaşmak için Türkiye’de Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen zorunlu emeklilik maaşlarının yanı sıra bireysel emeklilik sistemine katılması gerekiyor. Raporda, çalışanların emeklilik sistemine katılımını teşvik etmek için hükümetlere çeşitli öneriler sunuldu. Bunlar arasında işveren katkısını da içeren emeklilik fonları da yer alıyor. İşverenlerin yetenekli işçileri çekmek ve elde tutmak için çalışanları adına yasal gerekliliklerin ötesinde katkıda bulunabilecekleri belirtildi.

Dünyada emeklilik fonları çalışanların otomatik katılımı, zorunlu katılım veya gönüllü katılım esasına dayanıyor. Türkiye’de ise ağırlıklı olarak gönüllü katılım söz konusu. 2017 yılında başlayan otomatik katılım sistemine (OKS) ise çalışanlar girmek zorunda ancak kalmak zorunda değiller.

EMEKLİLİK FONLARI OECD ÜLKELERİNDE 78 TRİLYON DOLAR

Rapora göre, OECD üyesi ülkelerdeki emeklilik varlıkları 2025 yıl sonu itibarıyla 78 trilyon dolara ulaşarak 2024 yılına göre yüzde 11,3 arttı. 2024’de GSYH’nın yüzde 104,5’i olan emeklilik varlıkları 2025 yılında GSYH’nın yüzde 105,6’sına yükseldi. Emeklilik fonlarındaki varlıkların 70,4 trilyon doları bireysel emeklilik şirketlerince yönetilen fonlardan, 6,4 trilyon doları ise kamu emeklilik fonlarından oluşuyor.

OECD genelindeki 78 trilyon dolarlık emeklilik varlıklarının 51,8 trilyon doları ABD’ye ait bulunuyor. ABD’deki varlıkların 2,3 trilyon doları ise kamu emeklilik planlarından oluşuyor. Başka bir ifadeyle, OECD genelindeki emeklilik varlıklarının 3’te 2’si tek başına ABD’ye ait bulunuyor.

TÜRKİYE’DE BES EMEKLEME ÇAĞINDA

ABD, Kanada, Danimarka, İsviçre, Avustralya’daki emeklilik fonlarının varlıkları milli gelirin yüzde 100’ünü aşıyor. Türkiye’de ise bu oran milli gelirin sadece yüzde 3,4’ü düzeyinde yer alıyor. Türkiye’de gönüllü bireysel emeklilik sistemi ve otomatik katılım sistemindeki fon büyüklüğü toplam 2,51 trilyon lira düzeyinde bulunuyor. Bu da yaklaşık 50 milyar dolara karşılık geliyor.

OECD üyesi ülkeler içinde emeklilik fonlarının büyümesi bakımından yerel para birimi üzerinden en yüksek büyüme Türkiye ve Yunanistan’da oldu. Türkiye’deki yüksek büyümede yüksek enflasyonun da etkili olduğu vurgulandı.

EMEKLİLİK FONLARI BİLEŞİK FAİZLE BÜYÜYOR

OECD raporunda, bireylerin emeklilik fonlarının getirisinin, varlıkların miktarı arttıkça zamanla daha fazla arttığı vurgulanırken bu artışın bileşik faizin etkisinden kaynaklandığı ifade edildi. Bileşik faizin hem katkı payları hem de geçmişte elde edilen getirilerin üzerinden faiz kazanmak suretiyle elde edildiği belirtildi. Katkı payları durduğunda bile bileşik faizin etkisinin devam ettiği kaydedildi.

EMEKLİLİK FONLARI TAHVİL VE HİSSE SENEDİNE YATIRIM YAPIYOR

Rapora göre, emeklilik fonları en çok tahvil ve hisse senetlerine yatırım yapıyorlar. OECD üyesi 38 ülke dahil toplam 81 ülkenin 71’inde emeklilik fonlarının yatırımlarının yüzde 50’den fazlasını tahviller ve hisse senetleri oluşturdu. Son 25 yıllık dönemde ise hisse senedi ve tahviller emeklilik fonu varlıklarının ortalama yüzde 60’ından fazlasını oluşturdu.

Türkiye’de bireysel emeklilik fonundan emekli olanlar genellikle toplu ödeme alıyorlar. İsteyen fonda biriken parasını 5, 10 yıl gibi belli süreli olarak da alabiliyor.

Toplu ödeme oranı, bireysel emeklilik sisteminin Türkiye’den çok daha önce başladığı ülkelerden Avustralya’da yüzde 55, Belçika’da yüzde 100’e yakın seviyede bulunuyor. Şili, Hollanda, Norveç gibi ülkelerde ise daha çok ömür boyu ödeme yapılıyor. Ancak, Finlandiya, Letonya ve Hollanda’da yalnızca bizdeki OYAK gibi işyeri emeklilik planlarında biriktirilen paralar ömür boyu gelir şeklinde ödeniyor. Şili, Hollanda ve Norveç’te toplu ödemeyi caydırıcı düzenlemeler bulunuyor. Avusturya ve Avustralya gibi ülkelerde ise toplu ödemeyi daha çok birikimi az olan kişiler tercih ediyor.