Hazine yardımı bölüştürülebilir mi?

Siyasi partilere yapılacak Hazine yardımı, Anayasa’nın 68. ve 69. maddeleri ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu kapsamında düzenleniyor. Bugünkü sisteme göre;

* Hazine yardımı seçim sonuçlarına göre belirleniyor.

* Yardım, seçimlere giren ve belirli oy oranını aşan siyasi partilere yapılıyor.

* Yardımın sahibi siyasi parti tüzel kişiliği oluyor.

* Daha sonra milletvekillerinin ayrılması veya yeni parti kurulması, geçmişte ödenmiş Hazine yardımını etkilemiyor.

Yani CHP’den ister 20, ister 80 milletvekili ayrılsın, CHP’ye aktarılmış Hazine yardımından otomatik olarak herhangi bir kesinti yapılması veya yeni partiye pay verilmesi yönünde yürürlükte herhangi bir hüküm bulunmuyor.

ÖNERİ NASIL HAYATA GEÇEBİLİR?

Anayasa buna açıkça engel olmuyor. Ancak mevcut kanunlarda böyle bir mekanizma yer almıyor. Dolayısıyla Bahçeli’nin önerisinin uygulanabilmesi için TBMM’nin yeni bir düzenleme yapması gerekiyor.

Uzmanlara göre birkaç model mümkün: Birincisi; Siyasi Partiler Kanunu değiştirilebilir. En olası yöntem bu. Kanuna; “Bir siyasi partiden ayrılarak TBMM’de grup kuracak sayıya ulaşan yeni siyasi partiye, ayrılan milletvekili oranında Hazine yardımından pay aktarılır” şeklinde yeni hüküm eklenebilir. Bu durumda; ayrılan milletvekili sayısı esas alınabilir, TBMM’deki sandalye oranı dikkate alınabilir ya da belirli bir eşik (örneğin 20 milletvekili) getirilebilir.

Tabi bunun riskleri de var. Bu durumda herhangi bir partiden ayrılıp TBMM’de grup kuran bir grup milletvekili Hazine yardımından pay isteyebilir. Siyaseten riskli sonuçlar doğurur. İkincisi; gelecek yıllar için yeni dağıtım sistemi kurulabilir. Bir başka seçenek de geçmişte ödenmiş paraya dokunmadan sonraki yılın yardımının yeniden hesaplanması olabilir. Örneğin; 2027 yılında yapılacak yardım hesaplanırken; CHP’nin milletvekili sayısı, yeni partinin milletvekili sayısı esas alınabilir. Bu yöntem mevcut bütçeye daha az müdahale anlamına gelir. Üçüncüsü; ek bütçe modeli uygulanabilir. TBMM; yeni kurulacak partiye mevcut CHP yardımını kesmeden ayrıca Hazine desteği verilmesini de düzenleyebilir. Ancak bunun bütçe hukukunda ayrıca düzenlenmesi gerekir.

GEÇMİŞTE BÖYLE BİR ÖRNEK YAŞANDI MI?

Türk siyasi tarihinde çok sayıda büyük parti bölünmesi yaşandı. Ancak hiçbirinde mevcut partinin aldığı Hazine yardımı bölünmedi. Örneğin; 1980’li yılların sonunda ve 1990’larda ANAP’tan çok sayıda milletvekili ayrıldı. Yeni siyasi oluşumlar kuruldu. Ancak ANAP’ın aldığı Hazine yardımı aynen partide kaldı. Daha sonra Doğru Yol Partisi’nden kopmalar yaşandı. Demokrat Türkiye Partisi kuruldu. Yeni parti Hazine yardımından pay alamadı. Fazilet Partisi kapatıldıktan sonra; Saadet Partisi, AK Parti kuruldu. Ancak burada farklı bir hukuki süreç yaşandı. Yeni partilere eski yardımın bölüştürülmesi söz konusu olmadı.

CHP’den daha önce DSP, SHP, Memleket Partisi gibi ayrışmalar yaşandı. Muharrem İnce’nin kurduğu Memleket Partisi de CHP’nin Hazine yardımından herhangi bir pay almadı. Dolayısıyla Türk siyasi tarihinde Devlet Bahçeli’nin işaret ettiği modele benzer uygulanmış bir örnek bulunmuyor.

YURT DIŞINDA ÖRNEKLERİ VAR MI?

Parlamenter demokrasilerde farklı uygulamalar bulunuyor. Almanya’da devlet yardımı seçim sonuçlarına ve partilerin topladığı bağışlara göre hesaplanıyor. Milletvekili ayrılıkları mevcut yardımı bölmüyor. İngiltere’de muhalefete verilen “Short Money” adlı destek, parlamentodaki temsil durumuna göre yeniden hesaplanabiliyor. Ancak bu, seçim yardımı niteliğinde değil; parlamentodaki muhalefet faaliyetlerini finanse etmeye yönelik farklı bir mekanizma. İskandinav ülkelerinin bazılarında meclis gruplarına yapılan idari destekler milletvekili sayısına göre değişebiliyor. Fakat seçimlerde kazanılmış parti yardımı sonradan bölüştürülmüyor.

HUKUKİ TARTIŞMA

Bahçeli’nin önerisi yasalaşırsa en büyük tartışma şu başlıklarda yaşanabilir: Seçmenden alınan oyun sahibi siyasi parti mi, milletvekili mi? Hazine yardımı seçmenin tercihine mi bağlıdır, yoksa Meclis’teki güncel temsile göre mi dağıtılmalıdır? Seçim sonrasında yaşanan büyük siyasi bölünmeler kamu kaynağının yeniden paylaşılmasını gerektirir mi?

Anayasa hukukçularına göre bu düzenleme yapılırken hukuki güvenlik, kazanılmış hak, eşitlik ilkesi ve siyasi partilerin mali bağımsızlığı ilkeleri bakımından dikkatli bir çerçeve oluşturulması gerekir. Ayrıca düzenlemenin geçmişe etkili uygulanması ciddi anayasal tartışmalar doğurabilir.

Sonuç olarak; Devlet Bahçeli’nin önerisi mevcut hukuk bakımından uygulanabilir durumda değil. CHP’ye 2026 yılı için ödenmiş Hazine yardımının, CHP’den ayrılarak kurulacak yeni partiye milletvekili sayısı oranında aktarılmasını sağlayan herhangi bir yasal düzenleme bulunmuyor.

Böyle bir sistemin hayata geçirilebilmesi için TBMM’nin 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nda değişiklik yapması, bu durumda Hazine yardımının hesaplanma usulünü yeniden düzenlemesi gerekir.

Türk siyasi tarihinde de bugüne kadar, bir partiden ayrılan milletvekilleri nedeniyle mevcut partinin aldığı Hazine yardımının bölüştürüldüğü herhangi bir örnek bulunmuyor. Bu nedenle Bahçeli’nin açıklaması, mevcut hukuki durumun tespiti değil; yeni bir siyasi ve hukuki model önerisi olarak değerlendiriliyor.