Kıdem tazminatı alma şartları: kimler kıdem tazminatı alabilir, kendi isteğiyle ayrılanlar alabilir mi?
Kıdem tazminatı şartları, çalışma hayatında en çok merak edilen konuların başında geliyor. Özellikle işten ayrılmayı düşünen çalışanlar, kıdem tazminatı hakkı doğup doğmadığını öğrenmek istiyor. Peki kendi isteğiyle işten ayrılan tazminat alabilir mi, istifa halinde kıdem tazminatı ödenir mi ve kıdem tazminatı almak için şartlar nelerdir? Bu soruların yanıtı, İş Kanunu'nda yer alan düzenlemelere göre belirleniyor. İşte, kıdem tazminatı hakkına ilişkin merak edilen detaylar…
Çalışan ile işveren arasındaki iş sözleşmesi sona erdiğinde her ayrılık kıdem tazminatı anlamına gelmiyor. 1475 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi, kıdem tazminatına hak kazanma koşulları için temel çerçeveyi çiziyor. Buna göre en az bir yıl aynı işverene bağlı çalışma şartı bulunuyor. Ayrıca iş sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiği de büyük önem taşıyor. İşten çıkarılma, askerlik, emeklilik ya da evlilik gibi özel durumlar ödeme sürecini etkiliyor. Kendi isteğiyle ayrılma halinde ise durum sanıldığı kadar basit değil. Ayrıntılar, çalışanların hak kaybı yaşamaması açısından oldukça önemli konumda yer alıyor. İşte, kıdem tazminatı almak için şartlar…
KIDEM TAZMİNATI ŞARTLARI NELERDİR?
Kıdem tazminatı şartları denildiğinde ilk akla gelen kriter, en az bir yıllık kıdem süresidir. İşçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Bu süre dolmadan yapılan fesihlerde kıdem tazminatı hakkı doğmaz.
Bir diğer önemli unsur, iş sözleşmesinin sona erme biçimidir. İşveren tarafından haksız nedenle yapılan fesihlerde çalışan kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak işveren, İş Kanunu’nda belirtilen ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar nedeniyle sözleşmeyi sonlandırırsa tazminat ödemez.
Ayrıca erkek çalışanlar askerlik nedeniyle işten ayrıldığında, emeklilik hakkı kazananlar iş sözleşmesini sonlandırdığında ya da kadın çalışanlar evlendikten sonra bir yıl içinde ayrıldığında kıdem tazminatı hakkı elde eder. Bu durumlar kıdem tazminatına hak kazanma koşulları arasında açıkça yer alır.
KENDİ İSTEĞİYLE İŞTEN AYRILAN TAZMİNAT ALABİLİR Mİ?
En çok sorulan sorulardan biri kendi isteğiyle işten ayrılan tazminat alabilir mi sorusudur. Genel kural olarak, işçi istifa ettiğinde kıdem tazminatı alamaz. Ancak bu kuralın istisnaları vardır.
İşçi, haklı nedenle fesih yaparsa kıdem tazminatı hakkı doğar. Örneğin maaşın düzenli ödenmemesi, fazla mesai ücretlerinin verilmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması gibi durumlar haklı fesih sebebi sayılır. Bu gibi hallerde çalışan, istifa etmiş olsa bile kıdem tazminatı alabilir.
Ayrıca 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim gününü dolduran çalışanlar, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan yazı alarak kendi isteğiyle ayrıldığında kıdem tazminatını talep edebilir. Bu uygulama, özellikle emeklilik yaşını bekleyen çalışanlar için önemli bir haktır.
İSTİFA HALİNDE KIDEM TAZMİNATI ÖDENİR Mİ?
İstifa halinde kıdem tazminatı ödenir mi sorusu, çoğu zaman yanlış bilinen bilgilerle gündeme gelir. Basit bir istifa dilekçesi ile ayrılan çalışan kıdem tazminatı alamaz. Ancak haklı fesih gerekçesi varsa durum değişir.
Sağlık sorunları, işyerinde mobbing, ücretin eksik ödenmesi ya da çalışma koşullarının ağırlaşması gibi nedenler haklı fesih kapsamında değerlendirilir. Bu durumda işçi, noter kanalıyla fesih bildiriminde bulunarak kıdem tazminatını talep edebilir. Sürecin doğru yürütülmesi için delil ve belge sunulması önem taşır.
Ayrıca kadın çalışanların evlilik nedeniyle bir yıl içinde ayrılması da istifa olarak görülse bile kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz. Bu hak, kanunda özel olarak düzenlenmiştir.
KIDEM TAZMİNATI ALMAK İÇİN ŞARTLAR NELER?
Kıdem tazminatı almak için şartlar sağlandığında ödeme, çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler de orantılı şekilde eklenir. Ancak devlet tarafından belirlenen kıdem tazminatı tavanı dikkate alınır.
Brüt ücrete ek olarak düzenli ödenen yol, yemek ve benzeri yan haklar da hesaplamaya dahil edilir. Prim, ikramiye gibi süreklilik gösteren ödemeler de brüt kazanca eklenir. Damga vergisi dışında kesinti yapılmaz.
Çalışanlar, işten ayrılmadan önce kıdem tazminatına hak kazanma koşulları açısından durumlarını netleştirmeli. Özellikle istifa sürecinde atılacak adımlar büyük önem taşır. Yanlış bir ifade ya da eksik belge, kıdem tazminatı hakkı kaybına yol açabilir. Bu nedenle fesih sürecinde hukuki destek almak, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçebilir.
