Türkiye'deki F-16 kazaları sayısı
Balıkesir'de 9'uncu Ana Jet Üs Komutanlığı'ndan görev uçuşu için havalanan Türk Silahlı Kuvvetleri'ne ait F-16 savaş uçağı, kalkıştan kısa bir süre sonra kaza kırıma uğradı. Kazada Hava Pilot Binbaşı İbrahim Bolat şehit düştü. Milli Savunma Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı olayla ilgili soruşturma başlatıldığını duyurdu. Savaş uçağımızın düşme nedeni teknik inceleme ve kaza kırım ekibinin çalışması sonucunda belirlenecek. Sayısı net olmamakla birlikte resmi verilere göre; 1990'lardan bugüne kadar Türkiye'de 35-45 aralığında F-16 kazası yaşandı. Habertürk'ten Bülent Aydemir yazdı..
F-16 kazaları genellikle dört ana başlıkta toplanıyor:
TEKNİK ARIZALAR
- Motor arızası
- Hidrolik sistem arızası
- Elektrik/avionik arızaları
- Kuş çarpması (bird strike)
Motor kazalarının özellikle 1990’lı yıllarda toplanması dikkat çekiyor. Bu yıllarda yoğun terörle mücadele operasyonları vardı; ayrıca uçakla ilgili tecrübeler arttıkça motor kazalarının sıklığı azaldı.
EĞİTİM UÇUŞU KAZALARI
- Alçak irtifa eğitimleri
- Gece uçuşları
- Zorlu hava koşulları
Kaybedilen uçakların önemli bir bölümü eğitim uçuşu ve tatbikatlar sırasında düştü.
İNSAN FAKTÖRÜ
- Mekânsal oryantasyon kaybı
- G-kuvveti altında bilinç kaybı (G-LOC)
- İletişim veya karar hataları
Ses hızının iki katına çıkabilen yüksek performanslı savaş jetlerinde insan faktörü dünya genelinde önemli bir risk unsuru olarak kayda geçiriliyor.
OPERASYONEL/MUHAREBE KAYNAKLI
- Sınır hattındaki görevler
- Çatışma ortamları
- Terörle mücadele operasyonları
2015’te Suriye sınırında bir Türk F-16 savaş uçağı görev esnasında düştü; pilot şehit oldu.
270 F-16 İŞLETİLDİ
Türkiye, bugüne kadar 240–270 aralığında F-16 savaş uçağı işletti. 35 yıllık yoğun operasyon temposu içinde değerlendirildiğinde 35-45 civarı F-16 kaybedildi. Bu rakamlar NATO ortalamasının dramatik şekilde üzerinde değil ancak Türkiye’nin coğrafi konumundan kaynaklı riskler, bugüne kadar hava savunmasını F-16 uçakları sağlaması, yoğun sınır hattı görevleri, aktif terörle mücadele operasyonları risk profilini artırıyor.
Türkiye’de 1990’larda kaza oranları daha yüksekti. Çünkü bu uçaklar envantere yeni girmişti. Zaman içinde uçuş tecrübesi ve teknik tecrübe arttıkça kaza riske düştü. Bu yıllarda terör örgütü PKK’ya karşı yoğun askeri operasyonlar düzenleniyordu.
2000’lerden sonra bakım, simülatör eğitimi ve teknik altyapı geliştikçe kayıp oranı düştü. Son yıllardaki kazalar daha çok münferit teknik veya eğitim kaynaklı hatalardan kaynaklanıyor. Türkiye’nin F-16 filosu 1988 yılından itibaren aktif hale geldi.
KAZA SAYILARI VE NEDENLERİ
1990’lardan itibaren F-16’larla ilgili kaza kayıtları tutulmaya başlandı. Çeşitli kaynaklardan elde edilen resmi rakamlara göre; ülkemizde 1976–2014 arasında geçen 25 yılda 31 adet F-16 kazası yaşandı. Bu uçaklar kaza kırıma uğradı. Sonraki yıllarda kazalar azalarak devam etti. 2020 yılına gelindiğinde kaza kırıma uğrayan uçak sayısı 35’e ulaştı. Net olmayan verilerle birlikte bazı kaynaklarda bu sayının 45’e çıktığı ifade ediliyor. Türkiye’de yaklaşık 30-40 aralığında bir F-16 uçağının çeşitli nedenle kaybedildiği belirtiliyor.
Kayda geçmiş kazalar incelendiğinde Türkiye’de F-16’ların başlıca düşme nedenleri:
- Eğitim uçuşları sırasında teknik arıza
- Pilotaj hataları
- Kötü hava koşulları
- Kuş çarpması (bird strike) gibi dışsal etkenlerden kaynaklandı.
Bu nedenler aynı zamanda dünya genelinde de benzer şekilde F-16’ların kaza sebepleri arasında gösteriliyor.
Fotoğraf: AA