Vergi için 1.5 yıl beklentisi
1920'de 30 sayılı yasa ile başlayan Türkiye'nin af kanunları hikayesi toplam 52'ye ulaştı. 2003'ten bu yana ise neredeyse her 1.5 yılda bir çeşitli adlar altında vergi afları gördük. Son vergi affı temmuzdaki Varlık Barışı'nı saymazsak Mayıs 2018'de çıkarıldı. Aradan geçen 1.5 yıl sonra şimdi iş dünyasında ödemeyi kolaylaştıracak yeni bir vergi düzenlemesi konuşulmaya başlandı. Maliye ve Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan afların doğası gereği en küçük bir işaret bile yok. Hatta Yeni Ekonomi Programı'nda artık vergi kolaylıkları sağlanmayacağına dair taahhüt de var. Fakat piyasa ısrarla yeni vergi kolaylıklarının mutfak çalışmalarının yapıldığı yünündeki dedikodu ile çalkalanıyor. Rahim Ak'ın yazısı
Türkiye'de vergi afları Türkiye Büyük Millet Meclis'nin kuruluşu ile başlıyor. TBMM'nin ilk kanunu, vergi yasası 30'uncu kanunu ise vergi affı yasasıydı. Bu af mültezimlere (devlet adına vergi toplayanlar) ödeme kolaylığı getiren yasaydı. Buna göre TBMM alacaklarının aslını istiyor faizini ise siliyordu. Aradan geçen 99 yılda tam 52 vergi affı yasası çıktı. Bu aflar bazen verginin tamamını bazen bir kısmını ve çoğunlukla da faizini ve cezalarını silen yasalardı. Bu vergiler incelendiğine muamele vergisi, varlık vergisi afları dikkat çekiyor. Çok konuşulanlardan spor kulüplerine ilk af 1963 yılında çıkarılmış. İlk vergi kaçakçılığına af ise yine Şubat 1963'te çıkarılan bir yasa ile sağlanmış. 1974'te ise ilk kapsamlı af düzenlemesi yapılmış. Cumhuriyetin 50'inci yılı nedenile çıkarılan bir yasa ile bir çok suç gibi vergi suçları da affedilmiş. 1983, 1992, 2003 ve 2011'de geniş kapsamlı aflar çıkarılmış.
İŞTE AFLARI ÇIKARAN BAKANLAR
2011'DEN SONRAKİLER YAPILANDIRMA
Son yıllarda ise vergi afları giderek sıkılaştı. Örneğin 2003'ten bu yana yaklaşık 1.5 yılda bir vergi affı yasası çıktı. Bu da başta iş dünyası olmak üzere her 1.5 yılın sonunda af beklentisi yarattı. Vatandaşların büyük bölümü vergisini af yasalarından yararlanarak cezasız veya daha az faize katlanarak ödemeyi alışkanlık haline getirdi. 2003'ten bu yana gelen 14 affın çoğunluğu daha ziyade vergi anaparaları değil ceza ve faizlerinin silinmesi şeklinde oldu. 2011'deki geniş kapsamlı affın ardından çıkarılan tüm aflar borçların yeniden yapılandırılması oldu. Yani asıl vergi değil ceza ve faizler indirildi ve ödeme kolaylaştırıldı. Ancak matrah artırımları ise vergi incelemelerinden kurtulmak için vatandaşların kullandığı önemli bir enstrüman oldu.
SADECE KOLAYLAŞTIRMA OLABİLİR
Son günlerde ise yine aradan geçen 1.5 yılın ardından yeni bir vergi affının hazırlığı olduğu yönünde. İş dünyası belki de hükümeti yeni bir affa zorlamak için bunu konuşsa da Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan ise işin doğası gereği herhangi bir sinyal yok. Çünkü eğer pozitif yönde bir haber olursa bu kez vergi ödeyenler bile ödemeyi kesiyor. Bütçe zor durumda kalıyor. Piyasada hazırlığı yapılan düzenlemenin bir af değil ödeme kolaylığı sağlayacak düzenleme olduğu ifade ediliyor. Bazı kaynaklar Mayıs 2020'de matrah artırımını da içine alan bir düzenleme bekliyor. Çünkü şu anda sadece 2018 kazançları matrah artırımı kapsamında değil. 2019 kazançlarını da kapsamda olması için mayısta yapılacak bir düzenleme ile Nisan 2020'de verilecek 2019 beyannameleri kapsam içine alınabilir.
BÜTÇE AÇIĞI 100 MİLYAR LİRA
Yapılandırmanın bu kadar sık olmasında ekonominin durgun olduğu dönemlerde vatandaşın ödemek istediği halde vergisini ödeyememesi büyük rol oynuyor. Çünkü vatandaşlardan yapılandırma yapanların yüzde 80'i borcu yapılandırıldıktan sonra düzgün ödemeye başlıyor. Sonlara doğru bu oran yüzde 20'lere kadar düşüyor. Bunu gören Maliye son düzenlemelerinde 2 taksidi kaçıranları kabul ediyor ancak bu kez vatandaş 3'üncü taksidi kaçırabiliyor. Diğer yandan yargıda biriken vergi davaları tasfiye ediliyor. Cezalar silinince anaparalar ödenebilir hale geliyor.
Devlet açısından ise son dönemlerde tüm tek seferlik gelir düzenlemelerine ve Merkez Bankası yedek akçesi kullanıldığı halde bütçe 100 milyar lira açık verdi. Ekonomide tüketim artmadıkça KDV ve ÖTV üzerine kurulmuş bütçe gelirleri bir türlü artmıyor. Yeni düzenlemenin bütçeyi de biraz toparlayabileceği ifade ediliyor.
İŞTE 52 VERGİ AFFI
