Halk ozanlarının öpücük metaforu

Dalından koparılmış meyvenin tadı bir başka olur bilirsiniz. Geçen hafta “Bursa’ya şeftali hasadına gelir misiniz” sorusuna biraz da o kutlu anın hatrına “Hayır” diyemedim. Şef Vedat Başaran’ın da katıldığı hasatta şeftaliyle ilgili bir sürü şey öğrendim. “Botanik olarak gülgiller familyasından gelen şeftali, kayısı, nektarin ve çağla gibi meyvelerin yakın akrabası. Latince ismine (persicum malum) bakarak ilk İran’da ortaya çıktığı düşünülse de anavatanının Çin olduğu yıllar sonra anlaşılmış ancak. Tüm saray bahçelerinin öncelikli ve lüks meyvesi şeftalinin Çin’de 6 bin yıldır yetiştirildiği biliniyor. Romalılar, MÖ 1. yüzyılda tanışabildikleri meyveyi Batı’ya taşımaya çalışmış. Adına da İran elması anlamına gelen Persicum malum demişler” diye anlatıyor ünlü şef Vedat Başaran. Bu Uzakdoğulu şahane meyve, bizde ikamet etmek, gelişip serpilmek için en çok Bursa dolaylarını sevmiş. Şeftali bahçesindeki meyve yüklü ağaçlara bakınca insan ister istemez “Epey uzaktan gelmiş ama toprağını hiç yadırgamamış” diye düşünüyor.

Tropica’nın davetlisi olarak gittiğimiz şeftali bahçesindeki hasat, son sürat devam ederken Başaran da anlatmaya devam ediyor: “Farsça’dan dilimize katılan, halk şairlerimizin ‘öpücük metaforu’ şeftali, kaba erik anlamına gelmektedir. Bu kadar narin bir meyve için kullanılan kaba sıfatı aslında iriliği ifade eder. Kafkas Türkçelerinde şeftalinin ‘tülüğ erük’ (tüylü erik), ‘ölkersiz erük’ şeklinde birtakım karşılıkları bulunuyor. Günümüzde ise dilimize yerleştiği hali şeftali.” Düşük rakımlarda, ılıman iklimleri seven şeftalinin; etşeftalisi ve yarma şeftali olarak iki türü bulunuyor. Tam bu noktada Başaran “Açıkçası artık etşeftalisi maalesef yaygın olarak bulunmuyor. Daha çok rahat tüketildiği için (çekirdeğinden kolay ayrılan) geliştirilen yarma şeftali tarımı yapılıyor. Bir de müthiş bir aroma ve lezzete sahip olan domat şeftali vardır, yassı ve yuvarlaktır” diye sürdürüyor anlatmayı. Şeftali hasadının sonunda Başaran’dan şu sıralar tam mevsiminde olduğumuz şeftaliyle yapılacak iki reçete aldık. Canınız kışın şeftali çekiyorsa Nevin Halıcı’nın marmeladını mutlaka deneyin...