10 emir halüsinasyon muydu?
İsrailli profesörden çok tartışılacak iddia
Bedia Ceylan Güzelce/Gazete HABERTÜRK-HT Magazin
Size “Hz. Musa, On Emir’i yazarken, yediği bazı bitkilerin neden olduğu
halüsinasyonların etkisi altındaydı” desem, kim bilir bana hangi
sıfatları uygun görürsünüz. Ama bu iddianın sahibi, dünyanın seçkin
üniversitelerinden biri olan İsrail’deki Hebrew Üniversitesi’nin Psikoloji Bölümü Başkanı Benny Shanon. Bilişsel psikoloji uzmanı Shanon “Hz. Musa’nın yazdığı beş kitaptan ikincisi kabul edilen ve Mısır’dan
çıkışın anlatıldığı Exodus ile On Emir, halüsinasyonların etkisiyle yazıldı. Sina
Dağı’nda yetişen, Hz. Musa’nın da yediği akasya ve sedefotları halüsinasyonlara yol açıyor” diyor.
Shanon’un bu konuyu anlattığı makalesi tanınmış haftalık felsefe dergisi
Time and Mind’da 2008’de ilk kez yayımlandığında, sadece muhafazakâr
Yahudilerin değil diğer din çevrelerinin de tepkisini çekti. Ardından Haaretz, The Daily Mail, ABC News gibi önemli gazete ve televizyon kanalları Shanon ile röportajlar yaptı. İlginç olan, dünyada büyük yankı uyandıran ve birçok defa yazılıp çizilen bu konudan Türkiye’de bugüne kadar tek kelime bile bahsedilmemiş olması.
SESLERİN DUYULMASI HAYAL Mİ?
İsrail ve Güney Amerika’da yıllardır bitkilerin psikoaktif etkileri üzerine çalışan
Prof. Dr. Benny Shanon, bu konuda gerçekleştirdiği deneylerle de daha önce
adından söz ettirmiş bir isim. Şimdi yine Güney Amerika yolunda ve bu kez ne tür sonuçlarla İsrail’e döneceği merak konusu. Botanik, farmakoloji, beyin psikolojisi, antropoloji, kültürel tarih ve din onun uzmanlık alanları. Çalışmalarında bu farklı disiplinlerden yararlanan Shanon’un dünyaca tanınmasına neden olan konu ise, Hz. Musa ile ilgili çarpıcı tezi.
Prof. Shanon, Exodus’taki “Sesler duyuldu” bölümünün ilk yazıldığından beri
binlerce kez farklı şekilde yorumlandığını söylüyor. Bu bölümde yazılanların anlamıyla ilgili çağrışımları, Şamanlar’ın kehanet yapmak için içtikleri “ayahuaska” iksirini denediğinde fark ettiğini anlatıyor. Profesör,
Güney Amerika’daki Amazon Ormanları’nın derinliklerinde yerli halkın ikram ettiği “ayahuaska”yı içtikten kısa süre sonra bazı sesler eşliğinde dini ve ruhani çağrışımları olan halüsinasyonlar görmüş. Bunun üzerine
karışımın içeriğindeki bitkilerin familyasını araştırmış ve “ayahuaska”nın içinde akasya bitkisinin de olduğunu fark etmiş.
Shanon’un uzmanlık alanı olan deneysel ve bilişsel psikolojinin özelliği; tecrübe etmek. Shanon kendi tecrübesinden yola çıkarak Exodus’a gönderme yapıyor ve kitapta yer alan şu cümleleri hatırlatıyor: “Çalılar alev aldı fakat yok olmadı. Gök gürledi, ışık yayıldı ve kutsal borazanın sesi On Emir indirilirken duyuldu. Musa’nın bedeni Tanrı’yla karşılaştıktan sonra parladı. Musa’nın kardeşi Aron’un değneği kıvrılmış bir yılana dönüştü...” Shanon, Exodus’un bu
bölümünde anlatılanlara benzer görüntüleri Amazon ormanlarında “ayahuaska” içtikten sonra kendisinin de gördüğünü söylüyor. “Ayahuaska deneyi”ni Sina Dağı’nın tepelerinde yetişen akasya ve sedefotundan
yiyerek tekrarlayan Prof. Shanon, yine benzer dini ve ruhani çağrışımlar yapan
halüsinasyonlar gördüğünü anlatıyor.
DİĞER DİNLER İÇİN DE ÖNEMLİ
İsrailoğulları’nın tarihine dair öne sürdüğü bu teoriyle Shanon, Negev Çölü ve
Sina Dağı’nda yetişen ve halüsinasyonlar gördüren psikoaktif bitkilerin, İsrail halkı için dini açıdan önemli olduğunu belirtiyor. Shanon, “Amazon ormanlarındaki deneyimlerim sonucunda ortaya attığı tez, İncil’deki bazı bölümlerle örtüşüyor. Mesela Garden of Eden (Cennet Bahçesi) bölümü...”
diyor. Prof. Benny Shanon’a göre, psikoaktif materyaller sadece Musevilik için değil diğer dinlerin tarihi açısından önem taşıyor. Özellikle, adı İncil’de de anılan akasya ağacının İsrailoğulları tarafından bu anlamda ayrı tutulması gerekiyor. Shanon, son söz olarak “Tabii ki Tevrat’ı yazmak için
sadece bu otlar yeterli değil, bunun için Musa olmanız gerekir” diyerek tezini
yumuşatıp, bir nebze de olsa muhafazakarların gönlünü almak istiyor.
BENNY SHANON KİMDİR?
1948 Tel Aviv doğumlu Benny Shanon, Hebrew Üniversitesi’nde yıllardır bilişsel psikoloji konusunda dersler veriyor ve çalışmalarını sürdürüyor. 2002
yılında Oxford Üniversitesi Yayınları tarafından Zihin Yanılsamaları: Ayahuaska Fenomeninin Deneysel Haritası adlı kitabı yayımlandı. Araştırmalarının büyük bölümünü “ruh asması” da denen ayahuaska’ya ayıran Shanon’un, bu karışımın aynı zamanda yaratıcılığı nasıl etkilediğiyle ilgili bir çalışması da var.
