Sovyet savaş esirlerine verilen tazminatın şaşırtıcı hikayesi
Alman meclisi İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanya'sına esir düşen ve şu an hayatta olan Sovyet askerlerine tazminat ödenmesi kararlaştırdı. Meclisten geçen bu yasanın arkasında 15 yıllık dev bir çalışma yatıyor. Berlin'de buluştuğumuz "Hafıza Vakfı"ndan Uta Gerland anlatıyor...
ECE ÇELİK / HABERTURK.COM
ececelik@haberturk.com
Hem Almanya Hem de Rusya Mayıs ayının başında İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin 70. yılını kutladı. Savaşı lanetleyen iki ülke arasında geçen hafta sevindirici bir gelişme yaşandı.
Alman Meclisi Bütçe komisyonunda İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanya’sına esir düşen ve şu an hayatta olan yaklaşık 4 bin Sovyet askerlerine tazminat ödenmesi kararlaştırıldı. İkinci Dünya Savaşı’nda mağdur olan Sovyet esirlerinin sayısına bakıldığı zaman tazminatın meblağı az gibi görünse de kararın iki ülke için de büyük bir sembolik anlamı var.
Federal Meclis’te onaylandıktan sonra yürürlüğe giren karar Almanya’nın iki büyük partisi olan Yeşiller ve Sosyal Demokrat Parti’nin kabulü ile alındı. Ancak bu işin arkasında pek çok sivil toplum örgütünün işbirliği içerisinde yıllardır titizlikle sürdürdüğü çalışma yatıyor.
Berlin merkezli EVZ Vakfı (Hafıza, Sorumluluk ve Gelecek Vakfı) bu çalışmaları yürüten kurumların başında geliyor. 2000 yılında kurulan EVZ, Alman sanayisinin ve meclisteki tüm partilerin desteğiyle yaşama geçmiş bir proje. Vakıf üç amaçla kurulmuş: Almanya’nın tarihle yüzleşmesi ve eleştirel bir tarih bakış açısı sunabilmek, insan hakları çalışmaları yapmak ve Nasyonal Sosyalizm kurbanlarını ortaya çıkarmak.
YAHUDİLERDEN SONRA EN BÜYÜK MEZALİM SOVYET ESİRLERİNE
Nazi rejiminin Yahudiler’den sonraki en büyük mezalimi Sovyet esirlerine yaptığı ve onları yıllarca çalışma kamplarında alıkoyduğu biliniyor. Vakıf, yaptığı tarih araştırmaları eşliğinde şu anda 20’den fazla ülkeye dağılmış ve hayatta olan eski savaş esirine ulaştı. Savaş esirleri kollarındaki numaralardan, eski fotoğraflardan ve tanıklıklarla kanıtlandı.
EVZ yetkilileri savaş mağdurlarını ararken ve iletişime geçerken pek çok farklı hikayeye tanıklık etti. Berlin’de bir araya geldiğimiz vakfın yöneticilerinden Uta Gerland, “Acı bir tarihin mağdurları ile geçmişte olanları yaşadıklarını tekrar hatırlatmak ve gündeme getirmek hiç kolay olmadı” diyor.
Mağdurlara ulaşmaya çalışırken o gittikleri ülkenin Yahudi kuruluşları ve savaş suçları ile ilgili çalışan STK’ları ile temasa geçtiklerini söyleyen Gerland, “Bazı mağdurlar geçmiş yılları hatırlamak istemedi, bazıları ise tazminat alacaklarını duyduğunda bunu olumlu bir adım olarak karşıladı” diyor.
“ANNE- BABALARININ SAVAŞ ESİRİ OLDUĞUNU BİZDEN ÖĞRENDİLER”
Gerland karşılaştıkları ilginç vakalardan birini de şöyle anlatıyor: “Çocukları aracılığıyla ulaşmaya çalıştığımız kimi savaş mağdurları 15 yıl boyunca çalıştıkları yerin bir esir kampı olduğunu çocuklarına hiç anlatmamış ve çocukları bu gerçeği bizden öğrendi.” Uta Gerland kendi tarihiyle yüzleşen bir toplumun geleceğe barış ektiğini söylüyor.
Vakıf şimdiye kadar Sovyet savaş mağdurlarına 2001 yılından 2007 yılına dek 5 milyon euro ödeme yaptı. Tazminatı paylaştırırken çalışma koşullarının daha ağır olduğu mağdurlara daha çok ödeme yapmak amaçlı üç grup oluşturuldu. Konsantrasyon kampında en ağır koşullarda çalışmış olanlar 7500 euro aldı. Gerland, daha çok sembolik bir anlam yükledikleri bu tazminatı almak istemeyenler de olduğunu söylüyor. Ağırlıklı olarak Ukrayna Polonya ve Rusya’da yaşayan mağdurların bir bölümü ise aldıkları parayı çocuklarının eğitimine yatıracaklarını ifade etmiş.
Gerland, bu çalışmayı yaparken en çok duydukları sorunun “Bize yıllarımızı geri verebilir misiniz?” sorusu olduğunu ekliyor. Almanya şimdiye kadar İkinci Dünya Savaşı’nda işlediği savaş suçları yüzünden 72 milyar dolar tazminat ödedi. Nazi Almanyası 1941 yılında Sovyetler Birliği’ne saldırdı. 4.5 ile 6 milyon arasında Sovyetler Birliği askeri Almanya’ya esir düştü. Tutsakların iki milyon kadarı esaret altındaki ilk aylarında açlık, hastalık ve soğuktan yaşamını kaybetti. Sovyet esirlerin yüzde 60 kadarı savaşın bittiğini göremedi.
