Matematik işlemleri yaptığına inanılıyordu: Hans isimli atın hilesini bilim insanları ortaya çıkardı
1900'lerin başında Almanya'da yaşayan Hans adlı bir at, kısa sürede ülkenin en sıra dışı olaylarından birine dönüştü. İnsanlar ona matematik soruları soruyor, Hans ise ayağını yere vurarak doğru cevaplar veriyordu. Bazıları onun gerçekten hesap yapabildiğine inanırken, olay bir süre sonra bilim insanlarının bile araştırdığı ciddi bir vakaya dönüştü.
MATEMATİK YAPAN AT HERKESİ ŞAŞKINA ÇEVİRDİ
1900'lerde Almanya'da yaşayan Clever Hans (Akıllı Hans) isimli at, Wilhelm von Osten tarafından eğitiliyordu. Von Osten, Hans’ın sadece komut ezberlemediğini; gerçekten sayıları anlayabildiğini düşünüyordu.
Gösteriler sırasında insanlar Hans’a toplama, çıkarma ve tarih soruları soruyordu. At da ön ayağını yere belirli sayıda vurarak cevap veriyordu. Üstelik çoğu zaman cevaplar doğru çıkıyordu.
Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur
OLAY KISA SÜREDE ÜLKE ÇAPINDA YAYILDI
Hans’ın gösterileri kısa sürede büyük ilgi gördü. İnsanlar “matematik yapan atı” görmek için gösterilere gitmeye başladı. Dönemin gazeteleri de bu olayı sık sık haber yaptı.
Olayın ünü büyüyünce konu bilim insanlarının dikkatini çekti. Çünkü eğer iddialar doğruysa, bu durum hayvan zekâsı hakkında bilinen birçok şeyi değiştirebilirdi.
Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur
BİLİM İNSANLARI HİLE ARADI
Hans’ın gerçekten hesap yapıp yapmadığını anlamak için uzmanlardan oluşan bir komisyon kuruldu. İlk incelemelerde açık bir hile bulunamadı.
Bu durum, tartışmaları daha da büyüttü. Bazı insanlar Hans’ın gerçekten düşünebildiğine inanmaya başladı. Ancak daha sonra psikolog Oskar Pfungst olayı daha detaylı incelemeye karar verdi.
Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur
GERÇEK BEKLENMEDİK ŞEKİLDE ORTAYA ÇIKTI
Pfungst’un yaptığı deneyler sırasında dikkat çekici bir detay fark edildi. Hans, soruyu soran kişiyi görebildiğinde doğru cevap verme oranı yükseliyordu. Ancak karşısındaki kişi cevabı bilmiyorsa ya da Hans insanın yüzünü göremiyorsa başarı oranı ciddi şekilde düşüyordu.
Araştırmaya göre Hans aslında matematik yapmıyordu. Bunun yerine insanların farkında olmadan verdiği küçük beden dili ipuçlarını takip ediyordu.
İnsanlar doğru cevaba yaklaşınca istemsiz şekilde duruşlarını değiştiriyor, yüz ifadeleri farklılaşıyor ya da hafifçe rahatlıyordu. Hans da bu değişimleri okuyarak ne zaman durması gerektiğini anlıyordu.
Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur
BİR AT BİLİM DÜNYASINI DEĞİŞTİRDİ
Hans’ın gerçekten matematik yapmadığı ortaya çıksa da olay bilim dünyasında büyük etki bıraktı.
Araştırmacılar, hayvanların insan davranışlarını ve beden dilini sanılandan çok daha iyi okuyabildiğini fark etti. Bu vaka aynı zamanda bilimsel deneylerde araştırmacının farkında olmadan sonucu etkileyebileceğini gösteren en önemli örneklerden biri haline geldi.
Bugün psikoloji ve davranış bilimlerinde kullanılan “Clever Hans etkisi” terimi de bu olaydan geliyor. Bu ifade, bir insanın istemeden karşısındaki kişiye ya da canlıya ipucu vermesi anlamında kullanılıyor.
TARİHİN EN İLGİNÇ PSİKOLOJİK VAKALARINDAN BİRİ OLDU
Bir dönem “matematik yapan at” olarak görülen Hans, yıllar içinde bilim tarihinin en ilginç vakalarından birine dönüştü.
Olay bugün hâlâ; psikoloji, hayvan davranışları, deney tasarımı gibi alanlarda örnek olarak anlatılıyor. Hans’ın hikâyesi, bazen en şaşırtıcı görünen olayların arkasında bile insan davranışlarının etkili olabileceğini gösteren en ünlü örneklerden biri kabul ediliyor.
Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur
Haber kaynak: PubMed, Britannica, Internet Archive