Erkek gibi erkek(!)lere elveda derken
Türk sineması kudretli erkekleriyle vedalaşıp normale mi dönüyor?
Hande KÖSEOĞLU
Kadınlar ne ister? Kadınlar çok şey ister, aynı erkekler gibi. Aşık olmak isterler. Aşık olacakları adam hem kibar, hem maço, hem şair ruhlu, hem komik, hem çapkın hem sadık olsun isterler. Kendileri çalar, kendileri söylerler, “Öyle erkek mi kaldı, onlar ancak filmlerde!” deyip zorunlu bir kayıtsızlıkla yollarına devam ederler.
İşte şimdi acı bir gerçekle yüz yüzeyiz: O erkeklerin artık filmlerde bile kalmadığı gerçeğiyle.
Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo-Televizyon ve Sinema Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Lale Kabadayı’nın Türk sinemasındaki erkek karakterler üzerine yaptığı araştırma, Türkiye’nin 80’li yıllar itibariyle yaşamaya başladığı ekonomik, politik ve toplumsal dönüşümünün Türk sinemasındaki erkek karakterleri nasıl dönüştürdüğü üzerine yoğunlaşıyor ve meşhur Kadirizm kavramının yok olmaya başladığını söylüyor.
Yazı- Tura, Sis ve Gece, Babam ve Oğlum, Kader… Örnekler çoğaltılabilir. Bu filmlerdeki erkek karakterlerin hepsinin ortak bir noktası var. Hiçbiri Yeşilçam’ın sevdiği kız için her türlü tehlikeye göğüs geren, erkeklik gururunu her şeyin üstünde tutan, maçolukta sınır tanımayan geleneksel erkek kahramanlarına benzemiyor. Daha kırılganlar, annelerine küfür edilmesine dayanamamak dışında da daha birçok zaafları var ve bunu göstermekten çekinmiyorlar, dertleri kendinden menkul kişilikler… Maço erkek sevdalısı kadınların hayallerini süsleyen, “Tanrı erkeği yarattı” kalıplarının çoktan dışındalar: Gökyüzünden inip yanımıza kondular.
Sorulması gereken esas soru şu aslında: Yönetmenler kudretli erkek karakter hikayelerinden uzaklaşıp, daha gerçek erkeklere yönelirken, izleyicinin tercihleri de bu yönde evrilebildi mi? Gerçeküstü kahramanlıklar mı beyaz perdede görmek istediğimiz hala, yoksa gerçek karakterler mi? Türk sineması maço karakterlere elveda diyebilir mi? Yoksa bu geçici bir süreç mi, dönüşleri muhteşem olabilir mi? Mehmet Açar, Ömür Gedik ve Uğur Vardan yanıtladı…
Maço karakterler hala kiteleleri peşinden sürüklüyor
Ömür GEDİK
Hürriyet Gazetesi Sinema Yazarı
Verilere dayanarak bir araştırma yapılmış, saygı duymak lazım ama ben bu tespitlere çok katılmıyorum. Son Osmanlı Yandım Ali gibi maço bir erkek karakterin baskın olduğu filmin başarısını gördük. Türk sinemasında erkek karakterler sadece maço, erkek gibi erkek karakterler değiller. Eskiden de bu kadar tek yönlü değildi. Kırılgan erkek karakterler eskiden de vardı, şimdi de var. Şimdi sırada Ejder Kapanı var, vizyona girecek bir diğer baskın erkek karakterli bir film.. Yüzdeye vurduğumuz zaman erkeklerin farklı ( kırılgan, zaafı olan vb.) yönlerini öne çıkaran filmlerin sayısı biraz artmış olabilir. Ama genele baktığımızda, Türk sineması bu yöne dönüyor diye bakamayız. TV dizilerine bile baktığımızda adanalı gibi bir dizinin maço karakteri, kitleleri arkasında sürükleyebiliyor hala. Kırılgan, insani yönleri olan erkekler de özleniyor. Bunun sinemadaki yansıması oranları değiştirmiş olabilir ama erkek karakterler feminenleşiyor tarzı bir yorum yapamayız.
Bir de şöyle bir durum var ki, eskiden senaryo yapımı bu kadar detaylandırılmıyordu. Şimdi tüm karakterler derinlemesine inceleniyor. Karakter çalışması yapılıyor, senaryo yazımında karakterler irdeleniyor, neşe de hüzün de feminenlik de ele alınıyor, normal hayatta olduğu gibi. Erkek karakterler de kadın karakterler de dört bir yandan yakalanıyor. Kategorize edip sınıflandırmak yok, doğrusu da bu. Ama maço karakterler sevilmiyor diye de bir sonuç çıkarmamak lazım, insanlar onu da görmek istiyorlar.
Yeşilçam ve arabesk ortamında değiliz, elbette ki karakterler eski kimliklerinin uzağında olacak
Uğur VARDAN
Radikal Gazetesi Sinema Yazarı
Bu tez kanımca tersi olmayacak görüşler içeriyor. Toplum bu kadar çabuk kabuk değiştirirken, sinemada geçmişin Yeşilçam prototiplerini kim izler ki? Üstelik geçmişin o klişe karakterleri, çoktan ti'ye alınır hale geldi. Hem de iş öyle bir hale geldi ki, mesela 'Haneler' adlı komedi serisinin en belirgin ve popüler kültürde kendine yer bulan karakteri, Kadir İnanir göndermesi 'Yaban' oldu. Öte yandan önceki iki adımı 'box-office' listelerinde 'En çok izlenen film' olarak dikkati çeken, keza üçüncüsünün de yeni rekorlara imza atması beklenen 'Recep İvedik' tiplemesi de, neredeyse 'magandalığın ve maçoluğun tarihi'ni yazıyor. Recep İvedik de, sonuçta maçoluğa getirilen tepkinin ifadesidir, ama bir yanıyla da bu tiplemeye sevdirmekte ve afili bir ifadeyle söylersek, 'içselleştirmektedir'. Kurtlar Vadisi' felaketinden etkilenip silaha sarılan ve etrafına 'Polat raconu' kesenlerden hiç bahsetmiyorum bile.
'Yazı Tura', 'Sis ve Gece' ve 'Kader' gibi filmlerde sorunlu erkeklerin işlenmesi ise, sanırım bir tercihten çok kamera arkasına geçen yönetmenlerin anlattıkları öykülerin o tür karakterleri sahip olma 'zorunluluğu'dur. Karakterler böyle olmasaydı, bu filmlerin sanatsal ve içeriksel etkileri, şimdiki çizgilerinin çok çok ötesinde olurdu. Velhasıl, başta da söylediğim gibi, 70'lerin Yeşilçam ve arabesk ortamında değiliz, elbette ki erkek karakterlerimiz ve dahi kadınlarımız, eski kimliklerinin uzağında olacaktır. Mesela eskiden 'Kürt sorunu'muz da yoktu, dağdaki kimi Türklerin buza bastığında çıkardıkları 'Kart kürt' sesleri vardı.
Maço erkek kahramanlar artık sadece yan karakterler
Mehmet AÇAR
Gazete HABERTURK Sinema Yazarı
Böyle bir değişim olduğunu ben de kabul ediyorum. Özellikle 90'lı yıllardan itibaren her şeyi çözen, güçlü erkek tipi kan kaybetti. Maçolar hala var ama yan karakter olarak, sorunlu ve kötü adam olarak var.
Bunun bir önemli nedeni de Türk sinemasında aksiyon ve macera türünün 70'ler ve öncesindeki yaygınlığını muhafaza edememesi. Komedi ve dram, ana karakter olarak kudretli ve maço erkeği bünyesinde barındırmayı sevmez. Ama aksiyon ve macera türlerinde durum tam tersidir. Batı'da hala bu türler olduğu için güçlü ve maço erkekler de varlıklarını sürdürüyorlar.