Türkiye’den ulaştırmada kriz hamleleri

Hürmüz Boğazı’nın tamamen kapanma ihtimali, Kızıldeniz’de yaşanabilecek sıkıntıları göz önünde bulunduran Ankara, karayolunda “Güney Aksı” olarak tanımlanan yeni stratejik ulaşım ve ticaret hatlarını devreye alacak adımlar attı. Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’de aynı anda sıkıntı yaşanması durumunda topuğa doğru; Umman ve Yemen’e inmek için hazırlıklar tamamlandı. Geçen yıl Ürdün’le imzalanan transit geçiş ve uluslararası yük taşıma belgesi rejimi bugün hayata geçiriliyor. Ulaştırma Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Suriye-Türkiye-Ürdün ulaştırma bakanlarının katılacağı imza töreni için bugün Amman’a gidecek. Bu hattın devreye alınması ile sadece doğudan değil güney aksından gelen ticari yük, Ürdün-Suriye-Türkiye hattından kesintisiz Avrupa’ya ulaşacak. Suriye savaşı başlayınca güneyle bağlantısı kesilen Türkiye, şimdi bu karayolu hattını kesintisiz şekilde yeniden canlandırmış olacak.

PROJE ÇOK KRİTİK

Uzak Doğu, Güney Asya ve Doğu Afrika’dan gelen yüklerin Avrupa’ya kesintisiz taşınmasını hedefleyen Kalkınma Yolu Projesi, Türkiye’nin bu alandaki en kritik adımı olarak öne çıkıyor. Proje kapsamında, Irak’ın Basra Körfezi’ndeki Fav Limanı üzerinden gelen yüklerin demir ve kara yolu ile Türkiye üzerinden Avrupa ve Orta Asya’ya ulaştırılması planlanıyor.

22 Nisan 2024’te Bağdat’ta imzalanan mutabakatla Türkiye ve Irak bu projeyi resmileştirirken; daha sonra Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın da dahil olmasıyla çok taraflı bir ulaştırma koridoru yapısı kuruldu. Dört ülke arasında oluşturulan Bakanlar Konseyi mekanizması ile süreç kurumsal bir çerçeveye oturtuldu.

GÜNEY HATTI GENİŞLİYOR: UMMAN VE KIZILDENİZ BAĞLANTISI

Türkiye’nin sadece Basra hattıyla sınırlı kalmadığı, güneyde alternatif güzergâhları çeşitlendirdiği görülüyor. 24 Kasım 2025’te Londra’da imzalanan Türkiye-Umman mutabakatı ile karayolu, demiryolu, limanlar, dijital altyapı ve veri merkezleri dahil geniş bir işbirliği ağı kurulması hedefleniyor.Bu hat, özellikle Basra Körfezi veya Kızıldeniz’de yaşanabilecek krizlerde Türkiye’ye doğrudan Hint Okyanusu’na erişim imkânı sağlayacak stratejik bir alternatif olarak değerlendiriliyor.

TÜRKİYE-SURİYE-ÜRDÜN HATTI: SÜVEYŞ’E ALTERNATİF KORİDOR

Bugün Ürdün’ün başkenti Umman’da imzalanacak anlaşma ile Türkiye-Suriye-Ürdün mutabakatı bölgesel bağlantısallığı güçlendirmeyi amaçlıyor.

Bu hat sayesinde:

• Türkiye’nin Suriye üzerinden Arap Yarımadası’na erişimi sağlanacak

• Akabe Körfezi üzerinden Kızıldeniz’e çıkış mümkün olacak

• Süveyş Kanalı’na alternatif bir ticaret yolu oluşturulacak

• Doğu Afrika ile bağlantı güçlenecek

Bu güzergah, özellikle Süveyş’te yaşanabilecek kazalar veya blokajlarda kritik bir “acil lojistik hattı” olarak öne çıkıyor.

ORTA KORİDORA GÜNEYDEN DESTEK

Türkiye’nin uzun süredir geliştirdiği Orta Koridor girişimi, Çin ve Orta Asya ile bağlantıyı güçlendirirken; yeni Güney Aksı bu stratejiyi tamamlayıcı nitelik taşıyor.

Üç ana hat dikkat çekiyor:

• Basra Körfezi hattı: Irak üzerinden yüksek kapasiteli demiryolu ve otoyol ile Avrupa bağlantısı

• Aden-Kızıldeniz hattı: Ürdün üzerinden Afrika ve alternatif deniz erişimi

• Umman hattı: Hint Okyanusu’na doğrudan çıkış

KRİTİK SENARYO: HÜRMÜZ KAPANIRSA?

Küresel petrol ve ticaret akışının önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kapanması, dünya ticaretinde büyük bir şok etkisi yaratabilir. Türkiye’nin geliştirdiği bu alternatif koridorlar ise:

• Enerji ve yük taşımacılığında kesintisiz akış sağlayabilir

• Avrupa-Asya ticaretinde yeni merkezler oluşturabilir

• Türkiye’yi lojistik “hub” konumuna taşıyabilir

TÜRKİYE MERKEZ ÜLKE OLMA YOLUNDA

Uzmanlara göre Ankara’nın bu çok katmanlı ulaştırma stratejisi, sadece bir altyapı projesi değil; aynı zamanda jeopolitik bir hamle. Basra’dan Kızıldeniz’e, oradan Hint Okyanusu’na uzanan bu ağ, kriz dönemlerinde alternatif hatlar sunarak Türkiye’yi küresel ticaretin kilit aktörlerinden biri haline getirebilir.Özellikle İran merkezli gerilimlerin arttığı bir dönemde, Türkiye’nin daha önceden attığı bu adımların “öngörülü bir stratejik planlama” olduğu değerlendiriliyor.