Cumhuriyet'in 100. yılında 100 önemli değer

Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk, 10. Yıl Söylevi'nde ulusuna "Yurttaşlarım! Az zamanda çok ve büyük işler yaptık. Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti'dir" sözleri ile seslendi. Bugün Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. yaşını coşkuyla kutlarken, tarihte eşi benzeri olmayan fedakarlıklarla kazanılan bu vatanın 100 yıl içerisinde kazandığı maddi ve manevi değerlerden bazılarını sizler için derledik.

Giriş: 29.10.2023 - 21:49 Güncelleme: 29.10.2023 - 21:49

1

1922 - ZAFER

Üç yıl süren meşakkatli bir sürecin ardından Milli mücadele, nihai zaferi elde etti. Büyük Taarruz, 26 Ağustos sabahı 04.30'da Türk topçunun tanzim atışı ile başladı.

30 Ağustos'ta Dumlupınar'da zaferin kesinleşmesinin ardından, 9 Eylül'de İzmir düşman işgalinden kurtarıldı.

Zaferin ardından Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı kalıcı barış için yapılacak görüşmelerin önü açıldı. Kasım ayında saltanatın kaldırılmasıyla Cumhuriyet'in kurulması yönünde önemli bir adım atıldı.

Askerlerinin çoğu terhis edilmiş, silahları teslim alınmış. Başkenti işgal edilmiş mağlup bir imparatorluktan muzaffer bir devlet yaratmanın onuru, elbette ki Mustafa Kemal Paşa ve fedakar Türk halkının olmuştur.

2

1923 - AFİFE JALE İLK TÜRK KADIN TİYATRO SANATÇISI OLDU

1. Dünya Savaşı'nın ardından Cumhuriyet'in ilk kıvılcımlarının çakıldığı ülkemizde "Tiyatro Sahnesindeki Kadın" olmak ilerici bir hamleydi. Afife Jale bu zor ama tutkulu yolda ilk olmanın zorluklarıyla savaştı. Sayısız oyunda ve temsilde oynadı. Birçok Türk kadınının tiyatro sahnesinde yetişmesini sağladı.

3

1924 - TEVHİD-İ TEDRİSAT KANUNU KABUL EDİLDİ

Genç Cumhuriyet'in temellendirilmesi için eğitim ve öğretimin birleştirilmesi kaçınılmazdı. Mektep ve medrese ikiliğini ortadan kaldırmak ve misyoner okullarının ülke çapındaki denetimden uzak etkisini bertaraf etmek için "Tevhid-i Tedrisat" kanunu 3 Mart 1924'te Meclis'te kabul edildi.

4

1924 - TOPKAPI SARAYI MÜZEYE DÖNÜŞTÜRÜLDÜ

5

1924 - MUSİKİ MUALLİM MEKTEBİ KURULDU

6

1924 - PARİS OLİMPİYAT OYUNLARI'NA İLK KEZ TÜRKİYE KATILDI

Türk sporcular genç Cumhuriyet'i Paris Olimpiyatları'nda temsil ederek bir ilki gerçekleştirdi.

7

1925 - TÜRK TAYYARE CEMİYETİ KURULDU

Türk Tayyare Cemiyeti Mustafa Kemal'in öncülüğünde kuruldu. Cemiyet hedefini "Türkiye'de tayyareciliğin askeri, iktisadi, içtimai ve siyasi ehemmiyetini tanıtmak ve Türk gençliğinde tayyarecilik aşkını uyandırmak" şeklinde tanımlandı.

8

1925 - MİLADİ TAKVİM KABUL EDİLDİ

Osmanlı döneminde birden fazla takvim kullanılmaktaydı. 26 Aralık 1925'te çıkarılan 628 sayılı "Takvimde tarih mebdeinin tedbili hakkındaki kanun" uluslararası alan geçerliliği olan Gregoryen takvimini resmi devlet takvimi olarak benimsemiş ve diğer takvimleri geçersiz kılmıştır.

9

1926 - MEDENİ KANUNUN KABULÜ

Medeni kanunun 1926 yılında kabulü ile kademeli geçiş tamamlandı. İsviçre medeni kanunu baz alınarak yeni bir medeni kanun getirildi.

10

1926 - KABOTAJ KANUNU İLE İKTİSADİ BAĞIMSIZLIĞIMIZ GARANTİ ALTINA ALINDI

11

1927 - İLK GENEL NÜFUS SAYIMI YAPILDI

Cumhuriyet kurulduğunda Anadolu uzun yollar süren savaşlar sonucu harap ve bitap düşmüş, ülkenin nüfus yapısı büyük ölçüde değişmişti. Türk milletinin hem sayısal hem de nitelik olarak kayıt altına alınması için bir genel nüfus sayımı yapılmasına karar verildi.

12

1927 - DEVLET DEMİRYOLLARI VE LİMANLAR İDARE-İ UMUMİYESİ KURULDU

13

1927 - 23 NİSAN ULUSAL EGEMENLİK VE ÇOCUK BAYRAMI OLARAK KUTLANMAYA BAŞLADI

TBMM'nin açılış günü olan 23 Nisan, 1921'de Millli Egemenliğe geçişin ardından kabul edilen ilk bayramdır. Milli Mücadele'nin yetimlerini koruma yönünde faaliyet gösteren Himaye-i Etfal Cemiyeti, 1925 ve 1926'da 23 Nisan'ı çocuk günü olarak kutladı.

Takvimler 1927'yi gösterdiğinde bizzat Gazi Mustafa Kemal'in arzusuyla 23 Nisan, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ilan edildi.

14

1927 - CUMHURİYET'İN İLK KÂĞIT PARASI BASILDI

15

1928 - MİLLET MEKTEPLERİ AÇILDI

Harf devrimi'nden sonra yeni alfabenin hızla öğretilmesi için "Millet mektepleri" açıldı.

16

1928 - TAKSİM CUMHURİYET ÂBİDESİ GÖRKEMLİ BİR TÖRENLE AÇILDI

17

1929 - ZEYTİN POLİTİKASI OLUŞTURULDU

Cumhuriyet'in ilk yıllarında tarımsal üretime büyük önem verildi. "Ölmez ağacı" olarak bilinen zeytin, üretimde başı çekti. Üretimin dış ticatere doğru gerçekleştirilebilmesi için zeytin ve zeytinyağı politikası yasal düzenlemeleri yapıldı.

18

1930 - ŞADİYE HANIM TÜRKİYE'NİN İLK BELEDİYE BAŞKANI

1930 yılında kadınlara belediye seçimlerine katılma hakkı verildi. Artvin'in Yusufeli ilçesine bağlı Kılıçkaya'nın belediye başkanı seçilen Şadiye Hanım, ülkemizde siyasi bir mevkiye seçilen ilk kadın oldu.

19

1931 - İLK SESLİ VE ŞARKILI TÜRK FİLMİ “İSTANBUL SOKAKLARINDA” İZLEYİCİSİYLE BULUŞTU

Yönetmenliğini Muhsin Ertuğrul ve İhsan İpekçi'nin üstlendiği, iki adamın aynı kadına âşık olmasını konu alan “İstanbul Sokaklarında” 1931 yılında gösterime girdi.

20

1931 - ÜLKENİN EKONOMİK KALKINMASINI DESTEKLEMEK İÇİN KURULAN 'TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI' FAALİYETLERİNE BAŞLADI

21

1931 - TÜRK TARİH KURUMU AÇILDI

22

1932 - TÜRKİYE'NİN İLK DÜNYA GÜZELİ: KERİMAN HALİS

Keriman Halis, Türkiye güzeli seçilmesinin ardından 31 Temmuz 1932'de Belçika'da düzenlenen Dünya Güzellik Yarışması'nda ülkesini temsil etti. 28 üyeli jüriden 25 oy alarak birinci seçildi.

23

1932 - MİLLİYETÇİLİK İLKESİ DOĞRULTUSUNDA TÜRK DİLİ TETKİK CEMİYETİ KURULDU

24

1933 - “SÜMERBANK” KURULDU

Sanayileşme ve ekonomik büyüme için önemli bir adım atılarak “Sümerbank” kuruldu.

25

1933 - REMZİYE HİSAR, SORBONNE'DAN DOKTORA ALAN İLK TÜRK KADIN

Uluslararası çalışmalarıyla dikkatleri çeken Hisar, 1955'te “Offıcıel D'académıe” nişanına layık görüldü. Yurda döndükten sonra İstanbul Üniversitesi, Hıfzıssıhha ve İstanbul Teknik Üniversitesi'nde görev yapan Remziye Hisar, genç Cumhuriyet'in namzet modern kadınlarından biri oldu.

26

1933 - DARÜLFÜNUN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ'NE DÖNÜŞTÜRÜLDÜ

27

1933 - ONUNCU YIL MARŞI BESTELENDİ

28

1934 - SOYADI KANUNU

1934 yılında çıkarılan kanuna göre, her vatandaşın bir soyadına sahip olması şarttı. Soy, cins, mezhep gibi bireyler arasındaki farklılıkları vurgulayan sıfatların kullanılması da hemen akabinde yasaklanmıştı.

24 kasım 1934 günü TBMM'de yapılan bir oturumda, Gazi Mustafa Kemal Paşa'ya “Atatürk” soyadının verilmesi kararlaştırıldı.

29

1934 - BİRİNCİ BEŞ YILLIK SANAYİ PLANI AÇIKLANDI

30

1935 - ANKARA DİL VE TARİH-COĞRAFYA FAKÜLTESİ KURULDU

31

1936 - CUMHURİYETİN İLK BARAJI OLAN ÇUBUK BARAJI'NIN YAPIMI TAMAMLANDI

32

1937 - ANAYASADA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLE TÜRKİYE CUMHURİYETİ TAM ANLAMIYLA LÂİK BİR DEVLET OLDU

33

1938 - BEDEN TERBİYESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KURULDU

Uzun savaşların getirdiği yoksulluk, eğitimin hem sınırlı olması hem de sürekli kesintiye uğraması genç nüfusun gelişimini ve sağlıklı nesillerin yetişmesini imkânsız hale getirdi.

Bu nedenle Cumhuriyet’in en önemli adımlarından birisi, gençlerin eğitimini ve gelişimini güvence altına almak için atıldı ve 1938’de Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü kuruldu.

34

1939 - HATAY, ANA VATANA KATILDI

35

1940 - EĞİTİMİ KIRSALA YAYMAK AMACIYLA KÖY ENSTİTÜLERİ KURULDU

36

1941 - MATEMATİKÇİ CAHİT ARF “ARF DEĞİŞMEZİ”Nİ BULDU

37

1942 - AYDIN SAYILI, DÜNYADAKİ İLK BİLİM TARİHİ DOKTORU UNVANINI KAZANDI

38

1945 - TÜRKİYE, BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’E ÜYE OLDU

39

1946 - MİLLİ KÜTÜPHANE KURULDU

40

1947 - MÜZEYYEN SENAR LIDO MÜZİK HOLÜNDE SAHNE ALDI

“Cumhuriyet'in divası” olarak anılan Müzeyyen Senar, Paris'te, Edıth Pıaf'tan Marlene Dıetrıch'e, Maurıce Chevalıer'den Elton John'a birçok yıldızın sahne aldığı “Lıdo”da konser verdi.

41

1948 - HARİKA ÇOCUK YASASI YÜRÜRLÜĞE GİRDİ

Genç piyanist Mithat Fenmen, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün de bulunduğu bir konserinde sürpriz yaparak sahneye 4 yaşındaki İdil Biret'i çıkardı. Küçük İdil, birçok eseri peş peşe icra ederek salondakileri hayli şaşırttı. Sonrasında benzer bir durum, ilk konserinde izleyenleri kendine hayran bırakan 10 yaşındaki genç kemancı, Suna Kan için de yaşandı.

Oldukça etkilenen İnönü, bu iki kız çocuğunun yurt dışında eğitim almasını sağlayacak olan "Harika Çocuk Yasası'nı meclise sundu ve yasa oy birliğiyle kabul edildi.

42