Kim kazandıracak?
Obama ile Romney ekonomide ne yapacak?
ABD bugün sandık başına giderek yeni başkanını seçecek. Amerikan ailelerinin ekonomisi açısından seçim sonuçlarının en büyük fark yaratacağı konulardan birisi vergiler. Seçimlden hangi adayın galip çıkacağı, ailelerin ödeyeceği vergi miktarını çok farklı yönlerde değiştirecek. Çünkü iki adayın vergiler konusundaki politikaları birbirine tam ters yönde. Obama kazanırsa zenginlerin vergilerini artacak, Romney kazanırsa geliri ne olursa olsun herkesin vergisinde düşüş olacak. İki adayın temel konulardaki vergi politikaları şöyle:
GELİR VERGİSİ
Romney, bütün vergi dilimleri için vergi oranlarının beşte bir oranında azaltacak. Buna göre en düşük gelir diliminin gelir vergisi oranı yüzde 10’dan 8’e, en yüksek gelir diliminin vergi oranı ise yüzde 35’ten yüzde 28’e inecek. Yani yüksek gelirlilerin vergi oranı 7 puan düşerken, düşük gelirlilerin vergi oranı 2 puan düşecek.
Obama, vergi oranlarını en yüksek gelir dilimi dışında aynen koruyacak. Bush döneminde getirilen ve Obama döneminde de süresi uzatılan vergi indirimi en yüksek gelir dilimi için kaldırılacak Böylece en yüksek gelir dilimi için gelir vergisi oranı yüzde 35’ten 39.5’e çıkacak. Yıllık geliri 250 bin doları üstünde olanların çeşitli vergi indirimlerinden yararlanarak vergi oranlarını yüzde 28’in altına indirmeleri önlenecek. Geliri 1 milyon doların üzerinde olanlar ise en az yüzde 30 vergi ödemek zorunda olacaklar.
FAİZ VE BORSA KAZANCI VERGİSİ
Obama, şu anda yüze 15 olan faiz, kar payı ve hisse senedi değer artışı gelirlerinden alınan gelir vergisi oranını, yıllık 250 bin doların altındaki gelirler için değiştirmeyecek. Ancak 250 bin doların üstündeki gelirler için vergi oranı yüzde 20’ye çıkartılacak. Hedge fon ve özel ortaklık fonu yöneticilerinin de normal gelirler gibi vergilendirilmesi sağlanacak.
Romney, 200 bin doların altındaki faiz, kar payı ve hisse senedi değer artışı gelirlerinden alınan vergiyi kaldıracak. 200 bin doların üstündeki gelirler için ise vergi oranı değişmeden yüzde 15 olarak devam edecek. Romney, Obama’nın sağlık reformunu yürürlükten kaldıracağı için bu yasada yer alan yatırım gelirleri ek vergisi de kaldırılmış olacak.
VERGİ İNDİRİMLERİ
Romney, vergi indirimi ve iadelerinin kaldırılması veya azaltılması yoluyla vergi tabanının genişletilmesinden yana.
Obama, yıllık geliri 250 bin doların üzerinde olanlara uygulanan vergi indirimlerini kaldıracak. 250 bin doların altı için vergi indirimleri sürecek. Yüksek gelirlilerin vergi indirimlerinden yararlanma imkanları sınırlandırılacak. 1 milyon dolardan fazla geliri olanlar, artık konut, sağlık, emeklilik ve çocuk bakımı gibi konularda vergi kolaylıklarından hiç yararlanamayacak.
VERASET İNTİKAL VERGİSİ
Romney, şu anda yüzde 35 olan veraset intikal vergisini tamamen kaldıracak.
Obama, veraset intikal vergisi oranını 2009’daki düzeyine yükseltecek. Buna göre 3.5 milyon dolara kadar olan miras, vergiden muaf tutulurken, bu miktarı aşan bölüm için yüzde 45 veraset intikal vergisi alınacak. Bunun sadece ABD’deki mülklerin binde 3’ünü etkileyeceği belirtiliyor.
KURUMLAR VERGİSİ
Romney, kurumlar vergisi oranını yüzde 35’ten 25’e düşürecek.
Obama, kurumlar vergisi oranını yüzde 35’ten yüzde 28’e indirecek.
YURTDIŞI KARLARIN VERGİSİ
Obama, şirketlerin yurtdışı operasyonlarından elde ettikleri kazançtan en az ABD’de ödemeleri gereken kadar vergi ödemelerini sağlayacak. Eğer şirketler yuurtdışı operasyonlarından elde ettikleri kazanç için, faaaliyet gösterdikleri ülkede ABD’de ödemeleri gerekenden az vergi ödüyorlarsa, ABD’de aradaki fark kadar ek vergi ödeyeceler. Şu anda eğer şirket yurtdışı kollarından elde ettiği karı ABD’ye getirirse bu vergiyi ödüyor. Bu da şirketleri, yurtdışı operasyonlarının karını yurtdışında tutmaya ve oradaki operasyonlarını büyütmeye özendiriyor. Obama, vergi avantajından ötürü şirketlerin operasyonlarını yurtdışına kaydırmalarına karşı caydırıcı olmayı amaçlıyor. Obama buna ek olarak operasyonlarını yurt dışına kaydıran şirketlere uygulanan vergi indirimlerini kaldırmayı, tersine operasyonlarını tekrar ABD’ye taşıyacak şirketlere ise vergi iadesi teşviği getirmeyi planlıyor.
Romney, uluslararası şirketlerden sadece ABD içinde elde ettikleri gelir için vergi alacak, yurtdışı faaliyet gelirleri kurumlar vergisinden muaf tutulacak. Şirketler, faaliyet gösterdikleri ülkede vergi ödüyorsa, bu vergi ABD’dekinden az da olsa herhangi bir ek vergi ödemeyecekler. Yurtdışından ülkeye getirilen karlara uygulanan vergi de kaldırılacak.
BÜTÇE AÇIĞI VE KAMU BORÇLARI
Romney sadece kemer sıkacak, Obama biraz kemer sıkacak biraz vergi artıracak
KAMU HARCAMALARI
Romney, federal kamu harcamaları, milli gelirin yüzde 20’si ile sınırlandırılacak.
Obama’nın kamu harcamalarına ilişkin ilan ettiği kesin bir sınır yok. Obama’nın mevcut bütçe projesine göre ise kamu harcamaları, milli gelirin yüzde 22’si kadar. Son iki yılda federal harcamalar milli gelirin yüzde 24’ü kadar oldu. Şu anda ise yüzde 23 düzeyinde bulunuyor.
Toplam kamu harcamaları konusunda iki aday arasında 400 milyar dolarlık bir fark var. Bu miktar bütçe açığının sürdürülebilir düzeye çekilebilmesi için önümüzdeki 10 yılda gerekli görülen 4 trilyon dolarlık azaltmanın yüzde 10’u kadar. Bu da Romney’in bütçe açığında gerekli görülen azaltmayı, sadece kamu harcamalarını kısarak yapacağını gösteriyor.
BÜTÇE AÇIĞI
Vergileri artırmayacağını ilan eden Romney’in bütçe açığını azaltma planı tamamen kamu harcamalarında yapılacak kesintilere dayanıyor. Romney’in planı şöyle: Kamu çalışanlarının sayısı azaltılarak yılda 47 milyar dolar tasarruf edilecek. Obama döneminin en önemli sosyal projesi olan sağlık reformu yürürlükten kaldırılacak. Böylece sağlık reformunun gelecek 10 yılda bütçe açığında yol açacağı 84 milyar dolarlık artış ortadan kaldırılacak. Romney, israf ve suiistimalleri önleyerek de 60 milyar dolar tasarruf sağlanacağını düşünüyor. Romney, eyaletlere aktarılan fonlarda yapılacak yeniliklerle de 100 milyar dolardan fazla tasarruf yapılacağını söylüyor. Ayrıca sanata yapılan sübvansiyonlar azaltılarak 600 milyon dolar ve dış yardımlardan kısarak 100 milyon dolar tasarruf edilecek. Özelleştirmeden de 1.6 milyar dolar elde edilmesi hedefleniyor.
Obama’nın bütçe açığını uzun vadede yüzde 30 azaltma planı ise kamu harcamalarında yapılacak kesintilerin yanı sıra vergi artışına dayanıyor. Obama ağırlıklı olarak zenginlere yönelik olan vergi artışları yoluyla bütçe gelirlerini 1.5 trilyon dolar artırmayı planlıyor.
BORÇLANMA SINIRI
Mevcut yasalara göre ABD’de federal hükümetin borçları en fazla 16.4 trilyon dolar olabilir. Borç toplamının mart ayına kadar bu sınıra dayanacağı tahmin ediliyor.Bu sınıra gelindiğinde hükümet daha fazla borçlanamayacağı için hizmetlerini yapamama, maaşları ve borçları ödeyememekle karşı karşıya kalabilir. Ekonomi için kritik önemdeki bu sorun politika cephesinde de ciddi bir çatışma konusu.
Obama, borçlanma tavanının yükseltilememesinin ülkenin kredi notunu olumsuz etkileyerek borçanma maliyetini artırdığını savunuyor. Bu nedenle Obama, bir yandan bütçe açığının azaltılmasına yönelik uzun vadeli planlar üzerinde çalışılırken, borçlanma tavanının gecikmeden yükseltilmesini istiyor.
Romney ise borçlanma tavanının artırılması için katı koşullar ileri sürüyor. Romney, Kongre bütçe harcamalarını 2008’deki düzeyine çekecek ve bundan sonraki artışlarını da milli gelirin yüzde 20’si ile sınırlandıran önlemleri de beraberinde almadıkça borçlanma tavanını yükselten bir kararı imzalamayacağını söylüyor.
İŞSİZLİK VE İSTİHDAM
Romney sendikalara karşı, Obama iyi geçiniyor
Obama öğretmen ve polis gibi kamu hizmetlerine dönük istihdam ile kamu yatırımlarının istihdamın artırılmasında önemli rolü olacağını düşünüyor. 2009’da yürürlüğe giren ekonomik canlanma paketi de bu unsurlara dayanıyordu.
Romney ise Washington’un ekonomik büyümeye ayak bağı olduğunu düşünüyor ve devletin ekonomideki rolünün iyice azaltılmasını savunuyor. Romney, yatırımları ve iş yapmayı zorlaştıran bürokratik uygulamaları da kaldıracağını söylüyor.
SENDİKALAR
Sendikalar Obama’dan genel olarak memnunla. Özellikle Obama’nın Çin’le ticari ilişkilerde takındığı tutum, otomotiv sektöründe istihdamın işten çıkarmaların önlenmesine dönük önlemler ve işçi işveren ilişkilerini düzenleyen Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu’na yaptığı atamalar sendikalar tarafından olumlu bulundu.
Romney ise sendikaları istihdam konusunda çözümün değil sorunun parçası olarak görüyor. Romney Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu’na Obama’nın yaptığı atadığı üyeleri kuruldan çıkartacağını ilan etti. Romney, işçilere sendikaya üye olup olmama hakkı tanıyan ve sendika seçimlerinin gizli oyla yapılmasını şart koşan yasalar çıkartılması konusunda ısrarlı. Romney ayrıca bazı eyaletlerde uygulanan ve sendikaların işverenle işe alınanların sendikaya üyeliğini ve ödentilerin şirket aracılığıyla doğrudan yapılmasını şart koşan anlaşmalar yapmasını yasaklayan yasanın savunucusu olacağını söylüyor.
ASGARİ ÜCRET
ABD’de asgari ücret 2007’den bu yana saat başına 7.25 dolar. Mevcut asgari ücret ile tam gün çalışan birisinin aylık kazancı 1250 dolar düzeyinde. ABD’de asgari ücretle çalışan 9.5 milyon kişi bulunuyor. Asgari ücretin artırılması, bunların dışında 28 milyon kişinin daha ücretinin artmasına yol açacak.
Obama 2008 seçim kampanyasında asgari ücretin 2011 yılına kadar saat başına 9.5 dolara yükseltmeyi vaat etmişti. Ancak bu vaat gerçekleşmedi. Obama bu yılki seçim kampanyasında asgari ücret konusunda suskun kalmayı tercih ediyor.
Romney şubat ayındaki bir söyleşide asgari ücretin ve genel olarak ücretlerin enflasyona uygun şekilde artırılmasından yana olduğunu söylemişti. Ancak Romney’in sözcüsü Andrea Saul, daha sonra mart ayında Huffington Post’a verdiği demeçte “İşsizlik bu kadar yüksek iken asgari ücreti yükseltmenin zamanı değil” diyerek 180 derecelik bir dönüş yaptı.
FİNANS SEKTÖRÜ DÜZENLEMELERİ
Obama yeni kurrallardan, Romney serbestlikten yana
Son global ekonomik krizin tetikleyicisi olan finansal krizin nedenleri ve alınacak önlemler tartışılırken gözler öncelikle bankalar, borsalar ve finans sistemini gördü. Finans sisteminde benzer krizlerin yeniden ortaya çıkmasını önleyecek düzenlemeler, son dönemin en kritik tartışma konusu.
Romney, yeni kurallar getirerek finans sisteminin haraket alanının daraltılmasını ekonomik özgürlüğa bir saldırı olarak görüyor. Obama ise yüksek kar hırsıyla hareket ederken yarattıkları risklerle sistemi tehlikeye sokan “obur kediler”i kontrol altına alacak düzenlemelerin gerekli olduğunu savunuyor.
2010’da çıkartılan finans kesimini düzenleyen Dodd-Frank yasası banka sermayelerini güçlendirmenin yanısıra borsa ve finansal sistem üzerindeki gözetimi artırdı. Obama, bu yasanın finans sisteminde gölgede kalan tehlikeli operasyonların daha şeffaf hale getirilerek önlenmesine hizmet edeceğini ve halktan toplanan vergilerin bir daha yeni kurtarma operasyonlarrı için harcanmamasını sağlayacağını iddia ediyor. Romney ise bazı düzenlemeleri yerinde bulsa da yasanın aşırı büyük devletin ve aşırı kuralcılığın bir parçası olduğunu düşünüyor. Bu nedenle Romney, başkan seçilirse Dodd-Frank yasasını kaldırarak daha uygun düzenlemeler getirmek için çalışacağını söylüyor.
FİNANSAL TÜKETİCİ KORUMA İDARESİ
Finansal Tüketici Koruma Dairesi, Dodd-Frank yasası ile hayata geçen güçlü kurumlardan birisi. Merkez Bankası’nın (FED) şemsiyesi altında oluşturulan bu kurum, konut kredisi veya öğrenim kredisi alanların bankalar tarafından yeterince bilgilendirilmelerini ve insafsız koşullar dayatılmasını önlemeyi amaçlıyor. Kurumun düzenleme yapma, denetleme ve kurumlar hakkında zorlayıcı kararlar alma yetkisi bulunuyor.
Romney bu kurumun aşırı bürokrasi yaratarak finans kuruluşlarının küçük işletmelere verdikleri kredileri azaltacağını iddia ediyor. Romney kurumun yetkilerinin sınırsız olduğunu ve Kongre’nin bile kurumu frenleyemeceğini düşünüyor.
Romney net bir plan ortaya koymamakla birlikte en azından kurumu zapt-ı rapt altına alacak adımlar atmayı düşünüyor. Düşünülen çözümler arasında Finansal Tüketici Korumu İdaresinin parçalanarak mevcut diğer idarelere bağlanması veya Merkez Bankası’ndan (FED) ayrılması yer alıyor.
Kurumu savunan Obama ise gelecek 4 yılda Cumhuriyetçilerin yasada bir değişiklik yapmasını engellemeye çalışacak.
ENERJİ, ÇEVRE
Obama alternatif enerjiyi, Romney petrolü destekliyor
Önceliği temiz enerjiye veren Obama, 2035 yılına kadar elektrik üretiminin yüzde 80’inin yenilenebilir enerjiden elde edilmesini hedefliyor. Romney’in en önemli projesi ise petrole dayanıyor. Romney petrol aramada daha hırslı bir politika izlenmesi ve bürokratik engellerin kaldırılması halinde bunun ekonomiye 500 milyar dolarlık bir destek sağlayacağını ve 3 milyon istihdam yaratacağını iddia ediyor.
KÖMÜR ENERJİSİ
Obama, santrallerin seragazı emisyonlarını sınırlandıran yasa tasarısını çıkarmak istedi ancak çıkartamadı. Bunun üzerine Obama, Çevre Koruma İdaresi aracılığı ile termik santrallerden çıkan zehirli gazları sınırlandırma yoluna gitti. Obama, 10 yılda fiyatı uygun bir temiz kömür teknolojisi geliştirilmesini hedefliyor. Bunun için 22 araştırma projesine teşvik verildi.
Romney ise Temiz Hava Yasası’nda revizyona giderek kömür enerjisine destek verecek adımların sinyalini veriyor. Romney yasanın gerekli çevre korumayı sağlayacak ancak istihdamı azaltan fabrika kapanmalarını da önleyecek şekilde değiştirileceğini söylüyor. Bu da kömür enerjisi için koşulların daha esnekhale getirileceği anlamını taşıyor.
PETROL VE DOĞALGAZ
Obama, Mart 2010’da açık deniz petrol araştırmalarına yönelik bir plan açıkladı. Ancak bir ay sonra Meksika Körfezi’nde meydana gelen ve bir çevre felaketine yol açan kaza üzerine frene bastı. Ardından açık deniz petrol araştırmalarında aranan güvenlik şartları ve denetimler artırıldı. Bu da ilerlemeyi yavaşlattı. Obama, ayrıca Kanada-Teksas petrol boru hattı projesini, çevre güvenliği için yapılması gereken ön araştırmaların yetişmeyeceği gerekçesi ile ocak ayında durdurdu. Obama mart ayında projenin güney parçasının başlamasına izin verdi. Obama petrol ve doğalgaz şirketlerine 10 yılda 40 milyar dolarlık vergi indirimi uygulamasında miktarın aşağı çekilmesini savunuyor.
Romney, Kanada-Teksas boru hattı projesi için gerekli izni göreve başladığı ilk gün vereceğini söylüyor. Romney, karada ve açık denizlerde petrol arama izinlerini kolaylaştıracak ve kararları eyaletlere bırakan bir düzenleme yapacak.
NÜKLEER ENERJİ
Obama, nükleer enerjinin geliştirilmesinin enerji planlarının bir parçası olduğunu söylüyor. Obama döneminde Nükleer Enerji Düzenleme Komisyonu, Georgia’da iki nükleer santralın kurulması için izin verdi. Bu son 30 yılda verilen ilk ilzin oldu.
Romney, Nükleer Enerji Düzenleme Komisyonu’nun önündeki nükleer santral başvurularıyla ilgili izin işlemlerini iki yılda tamamlaması için gerekli düzenlemelerin yapılacağını söylüyor. Ayrıca nükleer santral projelerine kredi garantisi verilmesini de destekliyor.
RÜZGAR VE GÜNEŞ ENERJİSİ
Obama, rüzgar ve güneş enerjisine sağlanan vergi iadesi uygulamasını destekledi. Son dönemde rüzgar santrallarinin sayı ve kapasitesinde ciddi bir artış oldu ve toplam elektrik üretim kapasitesinin yüzde 32’si düzeyine ulaştı.
Romney, rüzgar ve güneş enerjisi santralleri için de izin işlemlerinin hızlandırılacağını söylüyor. Ancak bütün enerji kaynaklarının aynı rekabet koşullarına sahip olması gerektiğini de savunuyor. Bu nedenle yenilenebilir enerji sanralları için Bush döneminde getirilen ve Obama tarafından süresi uzatılan vergi iadesi teşviğinin süresini yeniden uzatmayacak. Romney, bir konuşmasında rüzgar ve günej enerjisi projelerine verilen vergi iadelerini geri almanın yollarını arayacağını söyledi. Buna karşın Romney, biyo yakıt üretimine verilen sübvansiyonları ve petrol şirketlerinin 40 milyar dolarlık vergi indiriminin devam etmesini savunuyor.
Romney, “Rüzgar ve güneş gibi alternatif enerjiler iyi bir şey ama onlarla otomobil çalıştıramazsınız. Bir otomobili üzerinde rüzgar pervanesiyle süremezsiniz” diyerek enerjide asıl tercihinin petrol olduğu mesajını verdi. Romney buna ilaveten
ENERJİ VERİMLİLİĞİ
Obama, enerji tasarrufu ve verimliliğinin geliştirilmesi ve alternatif enerji kaynaklarının kullanımını artıracak projeleri destekliyor. Romney’in enerji planında ise enerji tasarrufu ve verimliliği, iklim değişimi ve global ısınma yer almıyor.