ORCID numarası nedir? ORCID numarası nerede yazar, nasıl öğrenilir?
Akademik dünyada yazar tanımlama sistemlerinin önemi her geçen gün daha fazla artıyor. Özellikle bilimsel yayınların sayıca artması ve araştırmacıların uluslararası platformlarda daha fazla görünürlük elde etmeleri, dijital kimlik tanımlayıcılarının kullanımını yaygınlaştırdı. Bu bağlamda ORCID numarası, akademik camiada adeta bir kimlik kartı niteliği taşıyor. Hem yayınların doğru kişiye atfedilmesi hem de araştırmacının çalışmalarının takip edilebilirliğini artırması açısından kritik rol oynayan ORCID numarası, Türkiye'de de yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı.
ORCID, yani "Open Researcher and Contributor ID", akademik çalışmalarda kullanılan kişiye özel ve kalıcı bir dijital tanımlayıcıdır. 16 haneden oluşan bu alfanümerik kod, bir araştırmacının ya da akademisyenin kimliğini dijital ortamda benzersiz şekilde temsil eder. ORCID sistemi, ad benzerliklerinden kaynaklanabilecek karışıklıkları ortadan kaldırmayı hedefler. Özellikle aynı isme sahip çok sayıda araştırmacının olduğu alanlarda ORCID sayesinde her yazarın kendi özgün profili ve yayın geçmişi net bir şekilde ayrıştırılabilir. ORCID numarası nedir sorusunun yanıtı bu noktada büyük önem taşır çünkü bu numara, bilimsel dünyada güvenilirlik ve şeffaflık sağlayan bir araçtır.
ORCID NUMARASI NEREDE YAZAR, NASIL GÖRÜLÜR?
ORCID numarası, en temelde araştırmacının kişisel ORCID profilinde yer alır. Kişi bu numarayı www.orcid.org internet adresinden aldığı kullanıcı hesabına giriş yaptıktan sonra doğrudan görebilir. ORCID numarası, genellikle https://orcid.org/0000-0000-0000-0000 formatında görünür ve bu numara kişinin ORCID profiline yönlendiren bir bağlantı görevi de görür. Ayrıca birçok akademik dergi, makale başvurusunda bulunan yazarlardan ORCID numarasını ister ve bu numarayı yayınlarda yazar bilgileri arasında yayımlar. Bununla birlikte üniversitelerin akademik bilgi sistemlerinde, araştırmacıların özgeçmişlerinde ve bilimsel veri tabanlarında da ORCID numarası görünür şekilde yer alabilir.
ORCID numarasını görmek isteyen bir kişi, eğer araştırmacının adını biliyorsa ORCID web sitesinde arama yaparak ilgili kişinin profil sayfasına ulaşabilir. ORCID numarası, bu profilin üst kısmında açıkça yer alır. Kendi ORCID numarasını öğrenmek isteyen biri ise öncelikle ORCID sistemine üye olmalı veya daha önce oluşturduğu hesabına giriş yapmalıdır. Kayıt olduktan sonra sistem otomatik olarak kullanıcıya özel bir ORCID ID üretir. Bu numara, ORCID hesabının ana ekranında kullanıcıya gösterilir.
ORCID NUMARASI NE İŞE YARAR?
ORCID numarası, akademik dünyada kimlik doğrulama ve yayın takibi için kullanılan evrensel bir araçtır. Araştırmacının tüm bilimsel üretimlerinin tek bir dijital kimlik altında toplanmasını sağlar. Özellikle farklı veri tabanlarında, üniversitelerde veya uluslararası projelerde çalışmaları olan araştırmacılar için ORCID numarası, tüm bu faaliyetlerin tek çatı altında görünmesini kolaylaştırır. Böylece hem okuyucular hem de kurumlar, araştırmacının akademik geçmişine hızlı ve güvenilir biçimde ulaşabilir. Bu durum, bilimsel işbirliklerinin kurulmasını, akademik atamaları ve proje değerlendirmelerini de kolaylaştırır.
Ayrıca ORCID numarası, akademik şeffaflığı ve doğruluğu artırır. Aynı isme sahip farklı kişilerin yaptığı çalışmaları birbirinden ayırma işlevi, sistemin en çok takdir edilen yönlerinden biridir. Yayın başvurusu yapan bir araştırmacı, dergi sistemine ORCID numarasını eklediğinde, bu bilgi doğrudan ORCID profiline işlenebilir. Böylece manuel olarak yayın ekleme işlemi yapılmasına gerek kalmadan sistem otomatik eşleştirme yapar. Bu da zamandan tasarruf sağladığı gibi veri bütünlüğünü de garanti altına alır.
ORCID NUMARASI NASIL OLUŞTURULUR?
ORCID numarası almak son derece kolay ve ücretsizdir. Araştırmacılar, https://orcid.org/register adresine giderek kısa bir form doldurmak suretiyle kayıt işlemini gerçekleştirebilir. İsim, soyisim, e-posta adresi gibi temel bilgiler girildikten sonra, sistem otomatik olarak kişiye özel bir ORCID ID üretir. Hesap oluşturulduktan sonra kullanıcı, profilini dilerse kamuya açık hale getirerek diğer araştırmacılarla paylaşabilir veya sadece belirli alanları görünür kılabilir.
Kayıt işlemi tamamlandıktan sonra kullanıcı, ORCID profiline akademik geçmişini, yayınlarını, çalıştığı kurumları ve aldığı ödülleri ekleyebilir. ORCID, birçok uluslararası veri tabanıyla entegre çalıştığı için, bu profili güncel tutmak oldukça kolaydır. Scopus, Web of Science, Crossref gibi platformlar, kullanıcıların ORCID numaraları üzerinden otomatik veri aktarımı yapabilir. Bu da araştırmacının zamanla profilini geliştirmesini kolaylaştırır.
AKADEMİK CAMİADA ORCID’İN ÖNEMİ
Günümüzde birçok üniversite ve araştırma kurumu, akademik personelinden ORCID numarası talep etmektedir. Hatta bazı bilimsel dergilerde, ORCID ID’si olmadan makale gönderimi yapılamamaktadır. Bu uygulama, hem yayıncılıkta şeffaflığı artırmak hem de sahte yazarlık iddialarının önüne geçmek için önemli bir adımdır. ORCID, araştırmacılar arasında bağlantı kurmayı kolaylaştırdığı gibi, bilimsel yayıncılığın dijitalleşme sürecinde önemli bir yapı taşı olmuştur.
Ayrıca Türkiye’de de YÖK tarafından ORCID sistemine yönelik çeşitli yönlendirmeler yapılmakta, Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) gibi kurumlar bu sistemle uyumlu çalışmaktadır. Akademisyenler, projelerde ya da atamalarda bu kimlikleri kullanarak daha şeffaf bir akademik geçmiş sunabilir.
ORCID NUMARASI İLE BENZER TANIMLAYICILAR ARASINDAKİ FARKLAR
ORCID dışında kullanılan bazı tanımlayıcı sistemler de vardır. Örneğin Scopus Author ID, ResearcherID (Web of Science) gibi sistemler de benzer amaçlara hizmet eder. Ancak bu tanımlayıcılar genellikle belirli veri tabanlarına özgüdür. ORCID ise tüm sistemlerle entegre olabilen ve kurumlar arası geçerliliği olan bir sistemdir. Bu yönüyle diğerlerinden ayrılır ve daha evrensel bir yapıya sahiptir.
ORCID numarası, modern akademik dünyada olmazsa olmaz bir dijital kimliktir. Yayınlarınızı, projelerinizi ve bilimsel katkılarınızı güvenli bir şekilde temsil etmenin en pratik yolu ORCID sisteminden geçmektedir. Adınıza ait tüm akademik bilgileri tek bir yerde toplayabileceğiniz bu yapı sayesinde, kariyerinizdeki ilerlemeyi sistematik bir şekilde yönetmeniz mümkün hale gelir.
