Hastane enfeksiyonlarından korunmanın en önemli yolu, ellerimizi yıkamak

Hastane enfeksiyonundan elinizi yıkayrak korunun

Giriş: 11.02.2015 - 09:10 Güncelleme: 11.02.2015 - 09:19

Hastane enfeksiyonlarından korunmanın en önemli yolu, ellerimizi yıkamak

Hastane enfeksiyonları bazı uygulamalarla azalma eğilimi gösterse de, uzmanlar daha alınması gereken çok yol olduğuna dikkat çekiyor. Hastane enfeksiyonlarından korunmanın başlıca yolunun ellerimizi yıkamak olduğunu unutmamak gerekiyor.

Son zamanlarda hastalarda her türlü sağlık hizmeti sunumu sırasında enfeksiyon gelişebileceği görülüyor. Hastaneye yatmadan ayakta/günlük cerrahi merkezlerinde yapılan cerrahi girişimler, diyaliz merkezleri, kemoterapi merkezleri, yaşlı bakım evleri ve rehabilitasyon merkezleri gibi hastane dışında sağlık hizmeti verilen yerlerde ve hastanelerde gelişen enfeksiyonların hepsi ‘Sağlık Hizmeti ile İlişkili Enfeksiyonlar’ (SHİİ) olarak değerlendiriliyor. Hastane Enfeksiyonları ve Kontrolü Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. H. Erdal Akalın ile Hastane Enfeksiyonları ve Kontrolü Genel Sekreteri Prof. Dr. Serhat Ünal, son 50 yılda hastane enfeksiyonları, nosokomial enfeksiyonlar, sağlık hizmetine bağlı gelişen enfeksiyonlar kavramlarının evriminin izlendiğini söylüyor.

SENIC Projesiyle birlikte başlayan bu sürecin hasta güvenliği kavramıyla devam ettiğini belirten Akalın ve Ünal, hasta güvenliği yaklaşımında temel amacın sağlık hizmeti sunumu kültüründe önemli bir değişiklik sağlamak olduğunu belirtiyor. Hataların sınıflandırılması, saptanması ve bunları en aza indirgeyecek sistemik önlemlerin alınması başlıca adımlar olarak sıralanıyor. Bu yeni yapı içinde nosokomial enfeksiyonlar yan etkiler olarak kabul ediliyor, hasta güvenliği hedefi olarak da ‘sıfır’ nosokomial enfeksiyon (hastane kökenli enfeksiyonlar) alınıyor.

Akalın ve Ünal, son zamanlarda buna ek olarak ‘sıfır tolerans’ kavramının da tartışmalara eklendiğini dile getiriyor. ‘Sıfır tolerans’ sağlık çalışanlarının pasif kalmasına karşı gelişen bir kavram. Tüm sağlık çalışanlarının bu enfeksiyonları önlemek için gereken tüm önlemleri uygulamasını ve uygulamayanları da uygulamaya zorlamasını isteyen bir yaklaşım niteliği taşıyor. Böylece tüm sağlık çalışanları ‘hesap verebilir’ hale getirilmiş oluyor. Enfeksiyonları önlemede ‘sıfır tolerans’ kültürü hasta güvenliğinin en önemli konusu kabul ediliyor. Bu yaklaşımların uygulandığı çalışmalarda son derece başarılı sonuçlar alındığına dikkat çekiliyor.

Günümüzde tıpta inovasyon çok önemli konulardan biri niteliğini taşıyor. Biyoteknoloji, moleküler biyoloji ve mikrobiyoloji, bilgisayar, görüntüleme sistemlerindeki hızlı gelişmeler günlük uygulamaları da etkiliyor. Hastane enfeksiyonlarının önlenmesi açısından bakıldığında, hızlı mikrobiyolojik tanı yöntemleri listenin başında yer alıyor. Bu uygulamalarla sorun organizmaları taşıyanları saptamada ve bu organizmalarla enfekte olanların mikrobiyolojik tanısını koymakta gelişme kaydediliyor. Kısa sürede güvenilir sonuçlar elde edilebiliyor. Bu da taşıyıcı hastaların erken izolasyonu ile enfekte olmuş hastalarda erken ve uygun tedaviyi sağlıyor. Yeni teknolojilerle geliştirilen kateterler hastaların enfeksiyondan korunmasına ve uygulamayı yapan sağlık çalışanının daha güvende olmasına yardımcı oluyor. İlaç dağıtım sistemleri ve yara iyileştirmesini hızlandırıcı pansuman materyalleri de inovatif tıp uygulamaları arasında sayılabiliyor. Elektronik hasta kayıt sistemlerinin karar destek sistemleri ile desteklenmesi de bu konuda inovatif bir yaklaşım olarak kabul ediliyor.

Enfeksiyon kontrol programları, hasta güvenliği ve kalite iyileştirme çabalarının en önemli konularından birini oluşturuyor. Her 2 konuda da başarılı olabilmek için bazı temel prensiplere uymak gerekiyor. Bu ilkeler ve olmazsa olmaz koşullar şöyle sıralanıyor:

1. Kanıta dayalı uygulamalara uyum.

2. Mükâfatlandırma/ teşviklerin yönetimi.

3. Temel, translasyonel ve epidemiyolojik araştırmaların ışığında inovasyon.

4. Hedeflenen önleme çabalarını ve gelişmeleri ölçen verilerin toplanması. Bunların sağlanabilmesi için öncelikle fiziksel altyapının optimal düzeyde olması, gerekli kaynakların yeterince ayrılması ve doğru, bilimsel bir baza oturtulmuş mevzuatın temel olarak kabul edilmesi gerekiyor.

Enfeksiyon kontrol ve epidemiyoloji programlarının amaçları arasında; sağlık çalışanı, hasta yakını ve ziyaretçileri ve sağlık kuruluşu içindeki diğer kişileri korumak da yer alıyor. Sağlık kurumlarında işe yeni alınan, hastalarla, hastaların vücut sıvı salgılarıyla veya kontamine olmuş tıbbi cihazlar/aletler/yüzeylerle/havayla temas etme ihtimali yüksek olan personel için özellikle yapılması gereken tetkikler bulunuyor. (Tüberkülin testi, aşılama hikâyesi ve bazı çocukluk yaş grubu aşılamalara verilen serolojik cevabın ölçülmesi, hepatit tarama testleri, vb). Tetkiklerin yapılması ve kayıtlarının tutulmasından hastane enfeksiyon kontrol komiteleri sorumlu tutuluyor. Hastane enfeksiyon kontrol programlarında sağlık çalışanlarının güvenliği amacıyla yer alması gereken önemli uygulamalar şunlar:

1. Eğitim programları

2. Bağışıklama programları

3. Riskli yaralanmaların izlenmesi

4. İzolasyonla ilgili eğitim ve uygulamalar

5. Sağlık çalışanlarının enfeksiyon risklerinin değerlendirilmesi

Hastaların hastane enfeksiyonlardan korunmada önemli rolleri bulunuyor. Öncelikle tüm sağlık çalışanlarıyla iyi bir iletişim kurulması gerekiyor. Anlaşılmayan konuların hekime ve hemşireye sorulması çok yararlı bulunuyor. Cerrahi girişim yapılacaksa; türünün, nasıl yapılacağının, sonrasında nelere dikkat edilmesi gerektiğinin hastaya anlatılması gerekiyor. Hastanın eğitilmesi gereken konular arasında el yıkama, kan ve vücut sıvılarıyla ilgili önlemler, öksürük ve aksırık sırasında yapılması gerekenler yer alıyor. Hastane enfeksiyonlarından korunmanın en önemli yolunun ellerimizi yıkamak olduğunun unutulmaması gerekiyor. Hastaların sağlık çalışanlarına sorması gereken en önemli 2 soru şunlar:

1. Beni muayene etmeden, bana dokunmadan önce ellerinizi yıkadınız mı? Lütfen ellerinizi yıkayınız.

2. Bana verdiğiniz ilaçlar arasında antibiyotik varsa, gerçekten gerekli mi?