Karıncalanma ve uyuşma çoğu zaman birlikte görülüyor. Peki bu hisler arasındaki fark ne? Ve hangi durumda doktora başvurmak gerekiyor? El ve ayak karıncalanmasına dair bilinmesi gereken tüm detaylar…
El ve ayaklarda hissedilen karıncalanma; sinirlerin baskı altında kalması, tahriş olması ya da hasar görmesi sonucu ortaya çıkan anormal bir duyudur. Genellikle “iğnelenme”, “elektriklenme”, yanma ya da hafif uyuşma şeklinde tarif edilir. Kimi zaman kısa süreli ve zararsızdır; ancak bazen önemli bir hastalığın erken belirtisi olabilir. Özellikle sık tekrarlayan ya da uzun süren karıncalanmalar mutlaka değerlendirilmelidir.
UYARI: Sık tekrar eden ya da ilerleyen karıncalanmalar ihmal edilmemeli, mutlaka bir nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Tıpta “parestezi” olarak adlandırılan karıncalanma; iğne batması, yanma, elektrik çarpması ya da batma hissi şeklinde tanımlanır. Geçici olabilir; örneğin uzun süre aynı pozisyonda kalındığında görülebilir. Ancak kronikleştiğinde günlük yaşam kalitesini düşürür. Özellikle gece uykuda ortaya çıkan ya da istirahat halinde belirginleşen durumlarda nörolojik inceleme gerekebilir.
Bu iki kavram çoğu zaman birlikte görülse de farklıdır:
Uyuşma: Hissin azalması ya da tamamen kaybolmasıdır.
Karıncalanma: Sinirlerin anormal uyarılması sonucu oluşan farklı ve rahatsız edici bir histir.
Birlikte ortaya çıktıklarında sinir sistemi kaynaklı daha ciddi sorunların işareti olabilirler.
El ve ayaklarda karıncalanma birçok farklı sebeple gelişebilir. En sık görülen nedenler şunlardır:
Uzun süreli yüksek kan şekeri, sinirlerde hasara yol açarak diyabetik nöropatiye neden olabilir. Bu durum genellikle ayaklardan başlar ve yanma, uyuşma, karıncalanma şeklinde ilerler. Kan şekeri kontrolü iyi olmayan kişilerde daha sık görülür.
B12 vitamini sinir sağlığı için kritik öneme sahiptir. Eksikliğinde karıncalanma, uyuşma, kas güçsüzlüğü ve ileri vakalarda denge problemleri görülebilir.
Özellikle hipotiroidi, metabolizmayı yavaşlatarak sinir iletimini olumsuz etkiler ve karıncalanmaya neden olabilir.
Karpal tünel sendromu gibi durumlarda sinirler baskı altında kalır. Özellikle bilgisayar kullanımı gibi tekrarlayan hareketler ellerde karıncalanma ve uyuşmaya yol açabilir.
Bu organların yeterince çalışmaması sonucu kanda biriken toksik maddeler sinirleri etkileyerek karıncalanma oluşturabilir.
Uzun süreli ve yoğun alkol tüketimi sinir hasarına neden olabilir. Bu durum alkolik nöropati olarak adlandırılır.
Ani başlayan, vücudun tek tarafında görülen uyuşma ve karıncalanma inme belirtisi olabilir. Bu durumda acil müdahale gerekir.
Sinir köklerine baskı yapan kitleler karıncalanma, ağrı ve kuvvet kaybına yol açabilir.
Zona gibi bazı enfeksiyonlar sinirleri etkileyerek yanma ve karıncalanma yapabilir. Genellikle tek taraflıdır ve döküntü eşlik eder.
MS gibi bağışıklık sisteminin sinir sistemine zarar verdiği hastalıklarda karıncalanma sık görülen bir belirtidir.
Kan akışının azalması sinirlerin yeterince oksijen alamamasına neden olur ve özellikle el ve ayaklarda karıncalanma oluşturur.
Bazı kemoterapi ilaçları ve nörolojik ilaçlar sinir uçlarında hasara yol açabilir.
El karıncalanması genellikle sinir basısı veya dolaşım sorunlarından kaynaklanır. Tekrarlayıcı hareketler, boyun fıtığı veya sinir sıkışmaları en yaygın nedenlerdir.
Çoğunlukla karpal tünel sendromu veya boyun kaynaklı sinir basısı ile ilişkilidir. Sağ elini yoğun kullanan kişilerde daha sık görülür.
Tek başına sol elde karıncalanma genellikle sinir kaynaklıdır. Ancak göğüs ağrısı, nefes darlığı ve terleme ile birlikteyse kalp krizi belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Başparmak, işaret ve orta parmakta hissedilen karıncalanma genellikle median sinirle ilişkilidir. Yüzük ve serçe parmakta görülenler ise çoğunlukla ulnar sinir sıkışmasına bağlıdır.
Ayak karıncalanması çoğunlukla sinir hasarı veya dolaşım bozukluklarından kaynaklanır. Uzun süre ayakta kalmak, yanlış ayakkabı seçimi veya bel fıtığı da neden olabilir.
- Periferik nöropati (özellikle diyabete bağlı)
- Bel fıtığı ve siyatik sinir basısı
- B12, B1 ve E vitamini eksiklikleri
- Tarsal tünel sendromu
- Periferik damar hastalıkları
- Alkol ve toksin maruziyeti
- MS gibi nörolojik hastalıklar
Özellikle diyabetik nöropati ve sinir sıkışmalarında ayak tabanında yanma ve karıncalanma sık görülür. Bu şikayetler genellikle geceleri artar.
Uyku pozisyonuna bağlı geçici baskılar karıncalanmaya neden olabilir. Ancak sık tekrarlıyorsa nöropati veya sistemik hastalık araştırılmalıdır.
Tedavi altta yatan nedene göre planlanır. Eksiklik varsa yerine konur, kronik hastalık varsa kontrol altına alınır.
- Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak
- Düzenli esneme ve gevşeme egzersizleri yapmak
- Masaj ve ılık uygulamalar
- Ergonomik çalışma düzeni sağlamak
- Doktor önerisiyle vitamin takviyesi almak
- Diyabet ve tiroit gibi hastalıkları kontrol altında tutmak
- Gerekirse fizik tedavi uygulamak
Görsel Kaynak: istockphoto