İşçinin kıdem tazminatını kim öder?

KIDEM TAZMİNATI NASIL HESAPLANIYOR?

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanıyor? Hesaba hangi ödemeler dahil ediliyor. Kıdem tazminatında SGK’nın bir sorumluluğu var mı? Kıdem tazminatını işveren mi SGK mı öder? (Şahin E.)

SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com

4857 Sayılı İş Kanunu’na tabi işçilerin kıdem tazminatı hakları, eski 1475 Sayılı İş Kanunu’nda düzenlenmektedir. 1475 Sayılı Kanun’un sadece kıdem tazminatı ile ilgili 14’üncü maddesi yürürlüktedir.

Kıdem tazminatı, bir iş yerinde en az bir yıl çalışan işçiye ödenir. Her bir yıllık çalışmaya karşılık 30 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir.

Bu genel bilgilerin ardından gelelim sorunuza. Kıdem tazminatı ödemesi, işçinin son “brüt” ücreti üzerinden yapılır. Tazminat hesaplanırken, brüt ücretin yanı sıra işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de dahil edilir. Buna giydirilmiş ücret denilir. Asgari ücret + yol ve yemek yardımı alan işçiyi ele alalım. Asgari ücret çıplak ücreti oluştururken, yol ve yemek dahil edildiğinde giydirilmiş ücrete ulaşırız.

Peki kıdem tazminatı hesabına hangi ödemeler girer? Başka bir ifadeyle, ücret dışındaki hangi ödemeler dahil edilir? Yol, yakacak, yemek, giyim yardımı, teşvik primi, kıdem ücreti, kira – barınma yardımı, bayram harçlığı gibi adlar altında yapılan ödemelerin tamamı kıdem tazminatı hesabına dahil edilir. Burada önemli bir ayrıntı var. Bu tür ödemelerin kıdem tazminatı hesabına dahil edilebilmesi için devamlılık arz etmesi gerekir. Yani her yıl ödeniyor olmalı. İşverenin o yıl gönlünden koparak bir defaya mahsus yaptığı ödemeler kıdem tazminatı hesabına girmez.

Kıdem tazminatı hesabına dahil edilen yan ödemelerin nakit olarak verilmesi gerekmez. İşverenin iş yerinde verdiği yemek bedeli veya işçinin işe geliş gidişi için verdiği servis hizmeti de hesaba katılır. Toplam yemek ve ulaşım giderlerinden işçi başına düşen tutar hesaba dahil edilir.

Brüt asgari ücret bu yıl 33.030 TL olarak uygulanıyor. İş yerinde işçiye aylık 5000 TL yemek, 2000 TL ulaşım yardımı yapılıyorsa, bu işçinin kıdem tazminatı 40.030 TL olarak belirlenir.

Bir başka önemli husus da şudur: Hesaplanan tutar ne olursa olsun bir yıl için ödenen kıdem tazminatı, iş akdinin sona erdiği tarihte geçerli tavan tutarı aşamaz. 2026 yılının ilk yarısında uygulanan kıdem tazminatı tavanı 64.948,77 TL’dir. Buna göre, brüt ücreti 65.000 TL olan işçi de 150.000 TL olan da çalıştığı her bir yıl için 64.948,77 TL kıdem tazminatı alır. Kıdem tazminatı tavanı 6 ayda bir memur maaş katsayısına göre değişir. İş akdi 1 Temmuz’dan sonra feshedilen işçiler için yeni tavan uygulanır.

Kıdem tazminatını ödeme yükümlülüğünün kime ait olduğu sorunuza gelince, bu konudaki kafa karışıklığı memurlardan kaynaklanıyor. İşçinin kıdem tazminatını ödeme yükümlülüğü işverene aittir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) sadece talep etmesi halinde işçiye kıdem tazminatı yazısı verir. Bu yazı, işçinin kendi isteğiyle işten ayrılırken kıdem tazminatı alma hakkı olup olmadığını gösterir.

SGK sadece memurların emekli ikramiyesini öder. İşçilerin kıdem tazminatının ödenmesi konusunda SGK’nın hiçbir sorumluluğu yoktur.

SİGORTA BAŞLANGICI 1999 ÖNCESİ OLAN BAĞ-KUR’LU KADIN NE ZAMAN EMEKLİ OLUR?

Eşim 22.12.1976 doğumlu. 1998 yılında SSK’lı olarak 292 gün çalıştı. 17 Kasım 2016 tarihinden itibaren isteğe bağlı sigorta yatırıyoruz. 2001 doğumlu tek çocuğumuz var. Doğum borçlanmasını yatırdık. Toplam 4026 prim günü bulunuyor. Eşimin emeklilik yaşı e-Devlet’te 56 görünüyor. Eşim için ne kadar daha isteğe bağlı sigorta primi yatırmamız gerekir. Emekliliğe ne zaman hak kazanır? (Öztekin K.)

İlk defa sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 tarihinden önce başlayan BAĞ-KUR’lu kadınlar normal emeklilikte 7200 prim gününe tabidirler. Prim gününü 7200’e tamamlayan söz konusu BAĞ-KUR’lu kadınlar, emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) yasasından yararlanarak, yaşa bakılmaksızın emekli olurlar.

Prim günü 7200’den az olan BAĞ-KUR’lu kadınlar ise en az 5400 prim günü bulunması şartıyla 56 yaşında kısmi emeklilik hakkından yararlanabilirler.

Eşiniz prim gününü isteğe bağlı sigorta ile 5400’e tamamladıktan sonra sigortaya prim yatırmayı bırakın. 22.12.2032 tarihinde 56 yaşını doldurduğunda emeklilik başvurusu yaparak aylık bağlatabilir.

SİGORTA BAŞLANGICI 1999 ÖNCESİ OLAN BAĞ-KUR’LU ERKEK NE ZAMAN EMEKLİ OLUR?

Eşim 23.09.1968 doğumlu. İlk sigorta girişi 28.11.1989. BAĞ-KUR’da 4800 prim günü bulunuyor. En uygun emeklilik şartları nedir? (Sibel Ç.)

İlk defa sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 öncesi başlayan erkekler BAĞ-KUR statüsünde normal emeklilik için en az 9000 prim günü olması şartıyla yaşa bakılmaksızın emekli olurlar. Prim günü az olan BAĞ-KUR’lu erkekler ise en az 5400 prim günü bulunmak şartıyla 58 yaşında kısmi emekli olurlar.

Eşinizin yaşı 58 ama prim günü eksik bulunuyor. Çalışarak veya isteğe bağlı sigorta ile 600 günlük eksik prim gününü tamamladığı tarihte kısmi emekli aylığı bağlatabilir.

BAĞ-KUR’lular genelde primlerini asgari ücret üzerinden yatırdıkları için prim günü 5400 olanla 9000 gün olanın emekli aylığı arasında fark bulunmuyor. İki durumda da en düşük emekli aylığı alacağı için 5400 günü doldurur doldurmaz emeklilik başvurusunda bulunabilir.