18 yaş altı çocuğa sigorta yaptırılmalı mı?

18 YAŞ ALTINDAKİ ÇOCUĞA SİGORTA KOŞULLARI NEDİR?

Her ne kadar bugünkü kanunların çocuk yaşta sigortalı olmaya bir avantaj sağlamadığını bilsem de yıllar içerisinde ülkemizde kanunların nasıl değişeceğini öngöremiyoruz. 18 yaş altı çocuklarda staj dışında çalışmaya başlandığında hangi şartlarda sigorta başlangıcı yapılabilir? Sektör bazlı özel durumlar mıdır? Bu konudaki detaylar nelerdir? (Metehan D.)

SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com

Çocuklarına küçük yaşta sigorta yaptıran anne - babalar, büyükanne - büyükbabalar, özellikle emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) düzenlemesi sayesinde emekli olan çocuklarından, torunlarından bolca hayır duası aldılar. 2008 yılında emeklilik koşullarını değiştiren kanun çıkmadan önce küçük yaşta sigortalı gösterilenler 2000 öncesi sigortalı gösterilenler kadar olmamakla birlikte yine de bazı avantajlar sağladılar. 2008 yılından sonra ilk defa sigortalı olanların emeklilik yaşı 4/a statüsünde 7200 prim gününü, 4/b ve 4/c statüsünde ise 9000 prim gününü tamamladıkları tarihe göre değişerek 65 yaşına kadar çıkabilecek. Mevcut kanuna göre, sigorta girişinin ne zaman yapıldığından ziyade prim gününün ne zaman tamamlandığı daha önemli.

Sizin de dediğiniz gibi ileride kanunlarda nasıl bir değişiklik yapılacağını bugünden öngörmek mümkün değil. Sorunuzu yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yanıtlamaya çalışacağım.

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında, 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi çalışanların sigortalılık süresi 18 yaşını doldurdukları tarihte başlar. Bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primleri, sadece prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir.

4/b ve 4/c kapsamındaki kişilerden, bir meslek veya sanat okulunu bitirerek mahkemece kazai rüşt kararı alınması şartıyla öğrenimleriyle ilgili görevlerde çalışanlar için 18 yaşını bitirme şartı aranmaz. Bu kişilerin 18 yaşın altında kazai rüşt kararı tarihinden itibaren başlayan sigortalılık başlangıç tarihleri, aynı zamanda sigortalılık süresinin başlangıç tarihi olarak esas alınır. Kazai rüşt kararı alınmadan 18 yaşından önce 4/b ve 4/c statüsündeki çalışmalar sigorta başlangıcı sayılmaz.

Peki, sigortalılık süresi ile neyi anlamalıyız? Hatırlanacak olursa, 2000 öncesi çalışanların emeklilik koşulları prim gün sayısı, yaş ve sigortalılık süresinden oluşuyor. SSK’lılar için prim günü 5000 – 5975 gün arasında değişiyordu. Sigortalılık süresi ise kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıl idi. Sigorta başlangıcından emeklilik dilekçesi verilen tarihe kadar geçen toplam süre sigortalılık süresini ifade ediyor. 2008 sonrası çalışmaya başlayanların emeklilik koşulları arasında sigortalılık süresi bulunmuyor ancak ölüm aylığı ve malullük aylığında sigortalılık süresi dikkate alınıyor.

Kanuna göre, uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak 18 yaşından önce çalışmaya başlamış olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını tamamladıkları tarihte başlıyor. 18 yaşından önceki çalışmalara ait primler de prim günlerine dahil ediliyor.

18 yaş öncesi sigortanın bir başka önemi de şudur: İlk defa sigortalı çalışmaya başlama tarihinde emeklilik koşulları ne ise o koşullara tabi olur. Kanunda sonradan yapılan değişikliklerden etkilenmezler.

Bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, mahkemece kazai rüşt kararı alınmak suretiyle öğrenimleriyle ilgili görevlerde çalışanlar hakkında 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz.

İş Kanunu’na göre, 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Başka bir ifadeyle 15 yaşından büyük – 18 yaşından küçük gençler İş Kanunu’na tabi çalıştırılırlar. 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış çocuklar ise belli koşullarda çalıştırılabilirler. Buna ilişkin kurallar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili yönetmeliğinde düzenlenmektedir.

Yönetmeliğe göre, çocuğun ve genç işçilerin çalıştırıldığı yerde güvenliği, sağlığı, bedensel, zihinsel, ahlaki ve psikososyal gelişimi, kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır. Genç ve çocuk işçiler, okula devam edenlerin okula devamları ile okuldaki başarılarına engel olmayacak işlerde çalıştırılabilirler.

Bu demektir ki, çocuk öğrenci ise ve staj yapmıyorsa okul saatlerinde bir işte çalışamaz. Fiziksel, zihinsel sağlığını tehlikeye atan işlerde çalıştırılamaz.

Fiilen bir işte çalışmadığı halde çalışmış göstermek kanuna aykırıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu bu konularda çok hassas denetimler yapıyor. İleride tespit edildiğinde sigortalılık süresi iptal edildiği gibi bu sigortalılıktan kaynaklı yapılmış olan her türlü ödemeler faiziyle geri alınıyor.

NE ZAMAN EMEKLİ OLURUM?

e-Devlet’te 4/a tescil tarihim 30.07.1991, hizmete başlama tarihim 15.01.1995 görünüyor. Toplam 4308 prim günüm bulunuyor. Şu an herhangi bir işte çalışmıyorum. Ben nasıl emekli olabilirim? (Uğur D.)

Sigorta başlangıç tarihinize göre normal emeklilik için 5750 prim gününe tabisiniz. Bu süreyi tamamladığınız tarihte hemen emekli olabilirsiniz. Ancak, 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı çalışmaya başlayanlar 3600 prim günüyle kadın ise 58, erkek ise 60 yaşında emekli olabiliyor. Bu nedenle, bundan sonra hiç çalışmasanız bile 60 yaşını tamamladığınız tarihte emeklilik dilekçesi verebilirsiniz.

3600 GÜNLE EMEKLİ OLABİLİR MİYİM?

01.09.1971 doğumluyum. Toplam 1650 prim günüm var. Askerlik borçlanması yapmadım. 3600 günle emekli olabilir miyim? (Rifat S.)

Emeklilik koşulları doğum tarihine göre değil, ilk defa sigortalı çalışmaya başlama tarihine göre belirleniyor. İlk defa sigortalı çalışmaya 8 Eylül 1999 tarihinden önce başladıysanız 4/a statüsünde çalışarak 3600 prim gününü tamamlamanız halinde 60 yaşında emekli olabilirsiniz.