Tarım alanlarındaki kaçak yapılar yıkılacak

Resmi Gazete'de yayımlanan yeni yönetmelikle tarım arazilerinde hangi yapıların yapılabileceği yeniden tanımlandı. Tarımsal amaçlı yapılar için izin şartı korunurken, izinsiz yapılan tüm yapıların yıkılması ve arazinin yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilmesi zorunlu hale getirildi. Hobi bahçesi, bungalov ve bağ evi gibi yapılar da denetim kapsamına girdi. Tespiti yapılan kaçak yapılar yıkılacak, alan tekrar tarıma uygun hale getirilecek

Giriş: 06.04.2026 - 12:13 Güncelleme: 06.04.2026 - 12:18

Tarım alanlarındaki kaçak yapılar yıkılacak

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik”, 4 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme, tarım arazilerinin hangi şartlarda kullanılacağını, hangi yapıların yapılabileceğini ve kaçak yapılaşmaya karşı hangi yaptırımların uygulanacağını ayrıntılı biçimde yeniden düzenledi.

Yönetmeliğe göre tarım arazileri, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda sayılan istisnalar dışında, arazi kullanım planlarında belirlenen amaçların dışına çıkarılamayacak. Yani tarla, bağ, bahçe ya da diğer tarım arazileri keyfi biçimde konut, ticari tesis ya da farklı bir kullanım için değerlendirilemeyecek. Arazi kullanım planlaması yapılmış alanlarda, amaç dışı kullanım için ayrılmış alternatif alan varsa öncelik buralara verilecek.

REKLAM

Düzenlemenin en kritik bölümü ise tarımsal amaçlı yapılar ile izinsiz yapılaşmaya ilişkin hükümler oldu. Yönetmelik, “tarımsal amaçlı yapı” kapsamını da ayrıntılı biçimde tanımlıyor. Buna göre toprak koruma ve sulamaya yönelik altyapı tesisleri, entegre nitelikte olmayan hayvancılık ve su ürünleri üretim ve muhafaza tesisleri, mandıra, üreticinin kendi ürününe yönelik yeterli boyut ve hacimde depolar, un değirmeni, tarım alet ve makineleri için sundurma ve çiftlik atölyeleri, seralar, bazı ürün işleme tesisleri, ipek böcekçiliği alanları, deve kuşu üretim tesisleri, yumru köklü bitki yıkama tesisleri, fide-fidan üretim tesisleri, tarımsal teleferik, sahipsiz hayvan barınakları, çatı GES ve sulama amaçlı GES tarımsal amaçlı yapı kapsamında sayılıyor. Bağ evi de bu kapsam içinde anılan yapılar arasında yer alıyor.

Ancak bu yapıların “tarımsal amaçlı” sayılması, otomatik olarak serbest olduğu anlamına gelmiyor. Yönetmeliğe göre tarımsal amaçlı yapılarda da, tarım dışı arazi kullanımlarında da izin alınması ve toprak koruma projelerine uyulması zorunlu olacak. Bu nedenle tarla üzerine “bağ evi”, “küçük ev”, “bungalov”, “depo” ya da benzeri isimlerle yapı yapılması, ilgili izin süreçleri tamamlanmadan mümkün olmayacak. Nitekim yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin haberlerde bağ evi ve bungalov için kurul iznine işaret edilirken, izinsiz yapıların yıkım kapsamına gireceği özellikle vurgulandı.

Bağ evi yapımı için yeni şartlar belirlendi. Buna göre bağ evi inşa edilebilmesi için en az 5 dönüm arazi bulunması gerekecek. Yapının büyüklüğü ise 30 metrekareyi aşamayacak. 30 metrekare taban alanına sahip olmak kaydıyla iki katlı bina yapılabilecek. Ayrıca bir parselde yalnızca 1 ev inşa edilebilecek, aynı aile de aynı bölgede sadece 1 bağ evine sahip olabilecek. Dikili arazilerde ise 30 metrekarelik yapı için 1 dönüm alan yeterli sayılacak.

Tarım arazisine güneş enerjisi santrali kurmak isteyenler için yeni yönetmelik net bir sınır çiziyor. GES kurulumuna yalnızca kuru marjinal tarım arazisi sınıfındaki parsellerde izin veriliyor. Mutlak tarım arazisi, özel ürün arazisi, dikili arazi ya da sulu tarım arazisi üzerine GES kurmak artık mümkün değil. Tek istisna; ahır, sera gibi tarımsal yapıların çatısına kurulan küçük sistemler ile sulama pompalarına güç sağlayan GES'ler tarımsal amaçlı yapı sayılıyor ve daha esnek kurallara tabi.

Bir başka ifadeyle, tarım arazisine gelişi güzel biçimde yerleştirilen bungalov, hobi bahçesi yapıları, tiny house benzeri kullanımlar ya da tarımsal üretimle ilgisi kurulmadan dikilen yapılar korunmayacak. Yönetmelik doğrudan “izinsiz bütün yapıların yıkılması” hükmünü getiriyor. Bu yapılar tespit edildiğinde, yıkılması ve arazinin yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilmesi için belediyelere veya il özel idarelerine bildirim yapılacak. İlgili idareler de bir ay içinde yıkımı yapmak veya yaptırmakla yükümlü olacak.

Tarım arazileri üzerindeki tüm faaliyetler, Bakanlık il veya ilçe müdürlükleri tarafından yerinde kontrol edilir. Ayrıca uydu görüntüleri, coğrafi bilgi sistemleri ve gelen ihbarlar tespit için temel teşkil eder.

Arazinin sınıfına (mutlak, özel ürün, dikili veya marjinal) bakılmaksızın; valilikten/kuruldan izin alınmadan yapılan yapılar veya onaylı projesine aykırı kullanılan alanlar "izinsiz kullanım" olarak raporlanır.

Tespit yapıldığı anda bir tutanak düzenlenir ve durum ilgili valiliğe bildirilir.

Valilik, izinsiz yapılan işi veya inşaatı derhal durdurur. Bu aşamada arazi sahibine herhangi bir ek süre tanınmadan çalışma durdurulur.

İzinsiz yapılan işin veya yapının kapladığı alanın her metrekaresi için idari para cezası kesilir.

Metrekare başına belirlenen ceza tutarı, arazinin sınıfına ve zarar verilen toprağın niteliğine göre yönetmelikteki katsayılar üzerinden hesaplanır. Ceza valilikçe tebliğ edilir ve genel hükümlere göre tahsil edilir.

YIKIM

Yönetmelik, izinsiz yapının ortadan kaldırılması için kademeli bir takvim öngörüyor:

Valilik, arazi sahibine veya izinsiz yapıyı yapana, yapıyı yıkması ve araziyi tarıma uygun eski haline getirmesi için 2 ayı geçmemek üzere süre verir.

Eğer verilen süre sonunda yapı yıkılmazsa, valilik durumu ilgili belediyeye veya il özel idaresine bildirir. Yerel yönetim, bu yapıyı 1 ay içinde yıkmakla yükümlüdür.

Belediye veya il özel idaresi 1 ay içinde yıkımı gerçekleştirmezse; Bakanlık (Tarım ve Orman Bakanlığı) söz konusu yapıları kendi imkanlarıyla veya hizmet satın alarak yıktırır. Bakanlık tarafından yapılan yıkımın tüm masrafları, yapı sahibinden veya ilgili yerel yönetimden (belediye/özel idare) tahsil edilir.

Süresi içinde yıkılmayan yapılar için başlangıçta kesilen idari para cezası, sürenin bitiminden itibaren kanuni oranlarda artırılarak uygulanmaya devam eder.

İzinsiz yapılaşma tespit edilen arazilerin tapu kütüğüne, arazinin kullanımına yönelik kısıtlamalar ve mevcut aykırılıklar hakkında şerh düşülür. Bu şerh, arazi eski haline getirilmeden kaldırılamaz.

Yıkım sadece yapının kaldırılmasıyla sınırlı da kalmayacak. Yönetmelik, arazinin yeniden tarımsal üretime uygun hale getirilmesini de şart koşuyor. Yani kaçak yapı söküldükten sonra alanın temizlenmesi, tarımsal faaliyet yapılabilir hale getirilmesi ve gerekiyorsa eski niteliğine döndürülmesi gerekecek.

Belediye veya il özel idaresi, kendisine yapılan bildirime rağmen bir ay içinde işlem yapmazsa bu kez Bakanlık devreye girecek. Bakanlık yapıyı doğrudan yıkabilecek ya da yıktırabilecek. Üstelik bu durumda ortaya çıkan masraf ilgili belediye veya il özel idaresinden yüzde 100 fazlasıyla tahsil edilecek. Yönetmelikte ayrıca yıkım ve arazinin temizlenmesi için yapılan masrafların sorumlulardan genel hükümlere göre geri alınacağı da belirtiliyor.

Yeni düzenleme büyük ova koruma alanlarında ise daha da sıkı bir rejim öngörüyor. Yönetmeliğe göre büyük ova koruma alanı olarak belirlenen yerlerde bulunan tarım arazileri hiçbir şekilde amacı dışında kullanılamayacak. Ancak alternatif alan bulunmaması ve ilgili kurul ya da kurulların uygun görüş vermesi şartıyla, yalnızca tarımsal amaçlı yapılar ile Bakanlık ve ilgili bakanlığın ortak kamu yararı kararı aldığı faaliyetler için Bakanlık izni verilebilecek. Yönetmelik ayrıca, bu başvurularda büyük ova dışındaki alanların alternatif alan sayılacağını, talebin buralardan karşılanamaması halinde önceliğin ova içindeki tarımsal üretim potansiyeli düşük alanlara verileceğini düzenliyor.

Özetle yeni rejim tarım arazisinde “ne istenirse yapılır” anlayışını kapatmayı hedefliyor. Tarımsal üretime doğrudan hizmet etmeyen, izin sürecinden geçmeyen ya da tarımsal amaçlı yapı kisvesi altında fiilen konut veya ticari kullanım yaratan yapıların önünde artık çok daha sert bir yaptırım mekanizması bulunuyor. Yönetmelik özellikle son yıllarda tartışma yaratan hobi bahçeleri, bungalovlar ve bağ evi uygulamalarını daha sıkı denetim altına alırken, tarım arazisinin yeniden üretim amacıyla kullanılmasını esas alıyor.

Bundan böyle tarım arazisiyle ilgili her türlü başvuru — imar planı, tarımsal yapı, maden arama, enerji yatırımı TAD Portal adlı dijital sistem üzerinden yapılacak. Kağıt başvuru dönemi resmen kapanıyor.

Verilen kararlara ya da arazi sınıf tespitine itiraz etmek isteyenler bunu yalnızca bir kez yapabiliyor. Tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde valiliğe başvurulması gerekiyor. Bakanlık inceleyip kesin kararını veriyor ve bu karar artık kesin, ikinci itiraz yolu yok.