Tehlike yokken alarm çaldığında: Felaket senaryolarının psikolojisi

Felaket senaryoları yalnızca karamsarlık değil, çoğu zaman koruyucu bir mekanizmanın yan ürünü. Ancak bu mekanizma kontrolden çıktığında kaygıyı azaltmak yerine derinleştiriyor.

Zihin, belirsizlikle karşı karşıya kaldığında boşlukta kalmayı tolere etmekte zorlanır. Doğası gereği anlam üretmek, olasılıkları değerlendirmek ve geleceği öngörmek ister. Bu eğilim çoğu zaman koruyucu bir işlev görür; bireyi olası risklere karşı hazırlamayı amaçlar. Ancak bazı durumlarda zihnin dikkati giderek en olumsuz ihtimallere kilitlenir. Felaket senaryoları tam da bu noktada devreye girer.

Günlük yaşamda basit bir bedensel duyum, geciken bir mesaj ya da iş hayatındaki küçük bir belirsizlik, zihinde zincirleme düşünceleri tetikleyebilir. Bu düşünceler hızla büyür, kesinlik kazanır ve henüz ortada somut bir sonuç yokken sanki kaçınılmaz bir son yaşanacakmış gibi algılanır. Kişi bu süreçte yoğun kaygı, gerginlik ve çaresizlik hissedebilir.

Bu eğilimin kökeninde evrimsel bir mekanizma bulunur. Beyin, potansiyel tehditleri erken fark etmek ve organizmayı korumak üzere yapılandırılmıştır. Geçmişte bu sistem fiziksel hayatta kalma açısından önemli bir avantaj sağlamıştır. Günümüzde ise tehditlerin çoğu fiziksel değil; sosyal, mesleki ya da psikolojik niteliktedir.