KATEGORİLER

Yazının devamını okumak için tıklayınız...

Merkez Bankası

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, 11 Haziran 1930 tarihinde bir anonim şirket olarak kurulmuştur. Banka, İdare Merkezi, Banknot Matbaası ve Şubelerden oluşmaktadır. Bankanın İdare Merkezi Ankara’dadır. On altı Genel Müdürlük ve yirmi bir Şubeden oluşan Bankanın, 2013 yılı sonu itibarıyla 4.659 çalışanı bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından, dünyada ortaya çıkan emisyon sağlayacak merkez bankalarının oluşturularak ülkelerin kendi para politikalarını bağımsız olarak belirlemeleri yönündeki eğilimin etkisiyle ve Türkiye'de Kurtuluş Savaşı ile kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla güçlendirmek amacıyla bir merkez bankası kurulması yönündeki tartışmalar ve çalışmalar hız kazanmıştır. Bu konu ilk olarak 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde ele alınmış ve "millî devlet bankası" kurulması fikri üzerinde durulmuştur. 1927 yılında Maliye Bakanı Abdülhalik Renda, merkez bankası kurulması hakkında bir kanun taslağı sunmuş, bu taslağın kabul edilmesi üzerine merkez bankasının kuruluş aşamasında ülkemiz yetkililerine yardımcı olmak üzere diğer ülkelerin merkez bankalarından da görüş istenmiştir.

1928 yılında Türkiye'ye davet edilen Hollanda Merkez Bankası İdare Meclisi Üyesi Dr. G. Vissering, hazırladığı raporda hükûmete bağlı olmayan ve bağımsız bir merkez bankasının gerekliliğine dikkat çekerken; 1929 yılında İtalyan Uzman Kont Volpi, Türk parasının istikrarının sağlanması için bir merkez bankası kurulmasının şart olduğunu belirtmiştir. Bu gelişmelerin ardından Hükûmet, merkez bankası kurulmasına ilişkin gerekli yasal çerçevenin hazırlanması için harekete geçmiş, Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf'un katkılarıyla Merkez Bankası yasa tasarısı hazırlanmıştır. Tasarı, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 11 Haziran 1930 tarihinde kabul edilerek "1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu" adı ile 30 Haziran 1930 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Merkez Bankası, farklı kurum ve kuruluşlarca yürütülen işlevlerin tek elde toplanmasını takiben 3 Ekim 1931 tarihinde faaliyetlerine başlamıştır. Diğer kamu kurumlarından farklılığının ve bağımsızlığının bir göstergesi olarak anonim şirket biçiminde hukuki varlığını kazanan Bankanın hisseleri A, B, C ve D sınıflarına ayrılmıştır. A sınıfı hisseler Hazineye ait olup Bankanın bağımsızlığının güçlendirilmesi amacıyla Kuruluş Kanunu'nda bu hisselerin toplam sermayenin yüzde 15'inden fazla olamayacağı belirtilmiştir. B sınıfı hisseler milli bankalara, C sınıfı hisseler yabancı bankalar ile imtiyazlı şirketlere, D sınıfı hisseler ise Türk ticaret kuruluşlarıyla Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ayrılmıştır.

Kuruluş Kanunu'na göre Merkez Bankasının temel amacı ülkenin ekonomik kalkınmasını desteklemektir. Bu amaçla Banka, temel politika aracı olan reeskont oranlarını belirlemeye, para piyasasını ve para dolaşımını düzenlemeye, hazine işlemlerini yerine getirmeye ve Türk parasının istikrarına yönelik önlemleri almaya yetkili kılınmıştır. Banka ayrıca banknot basma yetkisine tek elden sahip duruma getirilmiştir. Bunlara ek olarak Banka, devletin haznedarlığını da üstlenmiştir. Bu dönemde uygulanan sabit döviz kuru rejimi altında döviz kurlarını belirleme yetkisi hükûmete aittir.

Bankanın temel görevleri:

Açık piyasa işlemleri yapmak,

Hükümetle birlikte Türk Lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki muadeletini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Türk Lirasının yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için döviz ve efektiflerin vadesiz ve vadeli alım ve satımı ile dövizlerin Türk Lirası ile değişimi ve diğer türev işlemlerini yapmak,

Bankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek,

Reeskont ve avans işlemleri yapmak,

Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,

Türk Lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve gözetimini sağlamak ve gereken düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dâhil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek,

Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,

Mali piyasaları izlemek,

Bankalardaki  mevduatın  vade  ve  türleri  ile  özel  finans  kurumlarındaki  katılma  hesaplarının  vadelerini belirlemektir.

Bankanın temel yetkileri:

Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.

Banka, Hükümetle birlikte enflasyon hedefini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Banka, para politikasının uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur.

Banka,  fiyat  istikrarını  sağlamak  amacıyla  bu  Kanunda  belirtilen  para  politikası  araçlarını  kullanmaya, uygun bulacağı diğer para politikası araçlarını da doğrudan belirlemeye ve uygulamaya yetkilidir.

Banka,  olağanüstü  hallerde  ve  Tasarruf  Mevduatı  Sigorta  Fonunun  kaynaklarının  ihtiyacı  karşılamaması durumunda, belirleyeceği usul ve esaslara göre bu Fona avans vermeye yetkilidir.

Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi verme işlerini yürütür.

Banka,  bankaların  ödünç  para  verme  işlemlerinde  ve  mevduat  kabulünde  uygulayacakları  faiz  oranlarını, belirleyeceği usul ve esaslara göre bankalardan istemeye yetkilidir.

Banka,  mali  piyasaları  izlemek  amacıyla  bankalar  ve  diğer  mali  kurumlardan  ve  bunları  düzenlemek  ve denetlemekle görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri istemeye ve istatistiki bilgi toplamaya yetkilidir.

Merkez Bankası Haberleri

  • Yurt içi piyasalar TCMB beklenti anketine odaklandı

    İş-Yaşam, 19 Temmuz 2018

    Yurt içi piyasalar TCMB beklenti anketine odaklandı

    Küresel piyasalarda karışık bir seyir izlenirken, yurt içinde bugün açıklanacak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) temmuz ayı beklenti anketi takip edilecek

  • Türkiye’nin yurt dışı varlıkları Mayıs'ta azaldı

    İş-Yaşam, 18 Temmuz 2018

    Türkiye’nin yurt dışı varlıkları Mayıs'ta azaldı

    Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP) verilerine göre, 2018 yılı Mayıs sonu itibariyle, Türkiye’nin yurt dışı varlıkları, 2017 yılı sonuna göre yüzde 0,5 oranında azalışla 231,6 milyar dolar, yükümlülükleri ise yüzde 8,6 oranında azalışla 632,5 milyar dolar olarak gerçekleşti

  • Kısa vadeli dış borç stoku Mayıs'ta arttı

    İş-Yaşam, 17 Temmuz 2018

    Kısa vadeli dış borç stoku Mayıs'ta arttı

    Kısa vadeli dış borç stoku, mayıs sonu itibarıyla 123,3 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından mayıs dönemine ilişkin kısa vadeli dış borç istatistikleri açıklandı

    Cari açıkta ilginç ayrıntı

    Para, 11 Temmuz 2018

    Cari açıkta ilginç ayrıntı

    Cari açık mayısta 5,9 milyar dolara ulaştı. 12 aylık açık ise 57,6 milyar dolara geldi. Bu rakam moral bozsa da enerji ve altın hariç bozulmanın durduğu görülüyor. Açığın finansmanı ise çok iyi sinyaller vermiyor

    Piyasaların merakla beklediği veri açıklandı

    İş-Yaşam, 11 Temmuz 2018

    Piyasaların merakla beklediği veri açıklandı

    Son dakika... Merkez Bankası Mayıs ayına ilişkin cari açık rakamlarını açıkladı. Buna göre Nisan ayında 5.43 milyar dolar olan cari açık Mayıs'ta 5.89 milyar dolar olarak gerçekleşti.

  • Merkez Bankası için yeni düzenleme

    İş-Yaşam, 10 Temmuz 2018

    Merkez Bankası için yeni düzenleme

    Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne dün itibariyle resmen geçilmesiyle birlikte yayımlanan yeni kararnameye göre TCMB başkanı ve başkan yardımcılarının atamalarına ilişkin yetkiler cumhurbaşkanına verildi. Buna göre TCMB Başkan ve yardımcılarının atamasını cumhurbaşkanı yapacak. TCMB başkan, başkan yardımcıları ve para politikası kurulu üyelerinin görev süresi 4 yıl olacak. Bu süre daha önce 5 yıldı

  • KHK'da Merkez Bankası ile ilgili kritik değişiklik

    İş-Yaşam, 09 Temmuz 2018

    KHK'da Merkez Bankası ile ilgili kritik değişiklik

    703 sayılı KHK ile Merkez Bankası Başkanı'nın görev süresini düzenleyen Merkez Bankası Kanunu'nun ilgili maddesi yürürlükten kaldırıldı. Kaldırılan maddede, "Başkan (Guvernör), Bakanlar Kurulu kararıyla beş yıllık bir dönem için atanır. Bu sürenin sonunda yeniden atanabilir. Başkanın (Guvernör) yüksek öğrenim görmüş, maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi olması şarttır." ifadeleri kullanılmıştı. Merkez Bankası başkan yardımcılarının seçimi ile ilgili iki ibare de metinden çıkarıldı

  • Taşınmazlar için yeniden değerleme imkanı

    İş-Yaşam, 06 Temmuz 2018

    Taşınmazlar için yeniden değerleme imkanı

    Mükellef bilançolarına dahil taşınmazların yeniden değerlemeye tabi tutulmasına ilişkin şartlar belirlendi. Maliye Bakanlığının Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi

    Dolar güne nasıl başladı?

    Döviz, 06 Temmuz 2018

    Dolar güne nasıl başladı?

    Dolar / TL, piyasalardaki olumlu havanın yanı sıra OHAL'in kaldırılacağına ve TCMB'nin faiz arttırımına yönelik beklenti sonrası dün 4.60 TL inerken, 6 Temmuz sabahı da paralel seyrini sürdürerek 4.59 - 4.61 bandında dalgalanıyor.Gelişmekte olan ülke piyasalarına girişlere dikkat çeken analistler doların başlıca para birimleri karşısında da gerilediğini belirtiyor. Piyasaların gözü ise ABD'den gelecek tarım dışı istihdam verisinde

    Bakan Zeybekci'den enflasyon açıklaması

    İş-Yaşam, 04 Temmuz 2018

    Bakan Zeybekci'den enflasyon açıklaması

    Son dakika... Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekci, "Hükümet olarak gelecekle ilgili birinci önceliğimiz enflasyonla mücadele olacak" dedi. Zeybekci, bazı ürünlerdeki zamların ekonominin gereği olduğunu söylerken faiz arttırımı ile ilgili Merkez Bankası'nın önümüzdeki süreçle ilgili değerlendirmeleri mutlaka olacaktır vurgusu yaptı

  • Merkez Bankası'ndan enflasyon yorumu

    İş-Yaşam, 04 Temmuz 2018

    Merkez Bankası'ndan enflasyon yorumu

    Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, tüketici fiyatları Haziran'da aylık bazda yüzde 2.61 arttı, yıllık enflasyon yüzde 15.39 düzeyine yükselirken, yılın ilk yarısında enflasyon yüzde 9.17'yi buldu. Merkez Bankası, enflasyondaki yükselişe en belirgin katkının, "sebze ürünleri öncülüğünde işlenmemiş gıda grubundan" geldiğini açıkladı

  • Döviz listesine yeni bir para birimi eklendi

    Döviz, 29 Haziran 2018

    Döviz listesine yeni bir para birimi eklendi

    ABD doları, Avustralya doları, Bulgar levası, Çin yuanı, Danimarka kronu, avro, İngiliz sterlini, İran riyali, İsveç kronu, İsviçre frangı, Japon yeni, Kanada doları, Kuveyt dinarı, Norveç kronu, Pakistan rupisi, Rumen leyi, Rus rublesi ve Suudi Arabistan riyalinin ardından Katar riyali de alım satıma konu olabilecek

  • Bankacılık sektörünün mevduatı azaldı

    Para, 28 Haziran 2018

    Bankacılık sektörünün mevduatı azaldı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Haftalık Para ve Banka İstatistikleri'ni yayımladı. Sektörün toplam mevduatı, 22 Haziran itibarıyla 1 trilyon 974 milyar liraya geriledi. Bankalarda bulunan yabancı para mevduatı geçen hafta 5 milyar 249 milyon dolar azalarak 198 milyar 977 milyon dolara indi

    Merkez'in resmi rezerv varlıkları Mayıs'ta azaldı

    Döviz, 28 Haziran 2018

    Merkez'in resmi rezerv varlıkları Mayıs'ta azaldı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) resmi rezerv varlıkları, mayısta bir önceki aya kıyasla yüzde 4,2 azalarak 107,3 milyar dolara indi.

    Piyasaların gözü ECB'de

    İş-Yaşam, 12 Haziran 2018

    Piyasaların gözü ECB'de

    Piyasalar, 14 Haziran Perşembe günkü Avrupa Merkez Bankası (ECB) faiz kararı ve bankanın tahvil alımlarıyla ilgili açıklamalarına odaklandı. ECB Yönetim Kurulu Üyesi Peter Praet'in, "Yönetim Konseyi'nin, bugüne kadar sağlanan ilerlemenin net varlık alımlarımızın kademeli olarak gevşetilmesini garanti altına almak için yeterli olup olmadığı konusunda bir değerlendirme yapmak zorunda kalacağı açık" şeklindeki açıklamalarıyla ECB'nin parasal genişlemeden çıkış konusunda kesin bir ifade kullanıp kullanmayacağı ya da aynı şekilde kademeli adımlara devam edip etmeyeceği piyasalar tarafından merakla bekleniyor

  • Şimşek'ten 'Merkez Bankası geç mi kaldı?' sorusuna yanıt

    Para, 12 Haziran 2018

    Şimşek'ten 'Merkez Bankası geç mi kaldı?' sorusuna yanıt

    Ekonomiden sorumlu Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek, "Finansal koşulların sıkılaşması, yılın ikinci yarısında iç talebi törpüleyecek. Şu anda turizm ve dış talep canlı. Bu bize yardımcı olacak. Daha makul, daha sürdürülebilir bir büyüme patikası öngörüyoruz." dedi. Şimşek, "Merkez Bankası geç mi kaldı?" şeklindeki soru üzerine, proaktif olma, daha erken öngörüp gereken tedbirleri alma taraftarı olduğunu ancak önlerinde kristal küre bulunmadığını söyledi.

  • Merkez Bankası anketinde dolar ve enflasyon beklentisi yükseldi

    Para, 11 Haziran 2018

    Merkez Bankası anketinde dolar ve enflasyon beklentisi yükseldi

    Merkez Bankası'nın her ay gerçekleştirdiği beklenti anketine göre yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 11.07'den yüzde 12.28'e yükseldi. Kur beklentisi de 4.58 olarak revize edildi

  • Şimşek'ten Merkez Bankası açıklaması

    İş-Yaşam, 08 Haziran 2018

    Şimşek'ten Merkez Bankası açıklaması

    Başbakan Yardımcısı Mehmet Şimşek, “Merkez Bankasının attığı adımlar, yatırımcılarla iyi iletişim Türkiye’nin nisbi performansını artırdı” dedi

    Beklenenden çok sıkılaştı

    İş-Yaşam, 08 Haziran 2018

    Beklenenden çok sıkılaştı

    Merkez Bankası’ndan dün piyasaları da şaşırtan proaktif bir hamle geldi. Piyasada ekonomistlerin 0.5-1 puan arasında faiz artışına gitmesini öngördüğü Merkez Bankası, politika faizini 1.25 puan birden artırarak yüzde 17.75’e yükseltti. Gazete Habertürk'ten Sefer Yüskel'in haberi....