KATEGORİLER

Yazının devamını okumak için tıklayınız...

Merkez Bankası

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, 11 Haziran 1930 tarihinde bir anonim şirket olarak kurulmuştur. Banka, İdare Merkezi, Banknot Matbaası ve Şubelerden oluşmaktadır. Bankanın İdare Merkezi Ankara’dadır. On altı Genel Müdürlük ve yirmi bir Şubeden oluşan Bankanın, 2013 yılı sonu itibarıyla 4.659 çalışanı bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından, dünyada ortaya çıkan emisyon sağlayacak merkez bankalarının oluşturularak ülkelerin kendi para politikalarını bağımsız olarak belirlemeleri yönündeki eğilimin etkisiyle ve Türkiye'de Kurtuluş Savaşı ile kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla güçlendirmek amacıyla bir merkez bankası kurulması yönündeki tartışmalar ve çalışmalar hız kazanmıştır. Bu konu ilk olarak 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde ele alınmış ve "millî devlet bankası" kurulması fikri üzerinde durulmuştur. 1927 yılında Maliye Bakanı Abdülhalik Renda, merkez bankası kurulması hakkında bir kanun taslağı sunmuş, bu taslağın kabul edilmesi üzerine merkez bankasının kuruluş aşamasında ülkemiz yetkililerine yardımcı olmak üzere diğer ülkelerin merkez bankalarından da görüş istenmiştir.

1928 yılında Türkiye'ye davet edilen Hollanda Merkez Bankası İdare Meclisi Üyesi Dr. G. Vissering, hazırladığı raporda hükûmete bağlı olmayan ve bağımsız bir merkez bankasının gerekliliğine dikkat çekerken; 1929 yılında İtalyan Uzman Kont Volpi, Türk parasının istikrarının sağlanması için bir merkez bankası kurulmasının şart olduğunu belirtmiştir. Bu gelişmelerin ardından Hükûmet, merkez bankası kurulmasına ilişkin gerekli yasal çerçevenin hazırlanması için harekete geçmiş, Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf'un katkılarıyla Merkez Bankası yasa tasarısı hazırlanmıştır. Tasarı, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 11 Haziran 1930 tarihinde kabul edilerek "1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu" adı ile 30 Haziran 1930 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Merkez Bankası, farklı kurum ve kuruluşlarca yürütülen işlevlerin tek elde toplanmasını takiben 3 Ekim 1931 tarihinde faaliyetlerine başlamıştır. Diğer kamu kurumlarından farklılığının ve bağımsızlığının bir göstergesi olarak anonim şirket biçiminde hukuki varlığını kazanan Bankanın hisseleri A, B, C ve D sınıflarına ayrılmıştır. A sınıfı hisseler Hazineye ait olup Bankanın bağımsızlığının güçlendirilmesi amacıyla Kuruluş Kanunu'nda bu hisselerin toplam sermayenin yüzde 15'inden fazla olamayacağı belirtilmiştir. B sınıfı hisseler milli bankalara, C sınıfı hisseler yabancı bankalar ile imtiyazlı şirketlere, D sınıfı hisseler ise Türk ticaret kuruluşlarıyla Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ayrılmıştır.

Kuruluş Kanunu'na göre Merkez Bankasının temel amacı ülkenin ekonomik kalkınmasını desteklemektir. Bu amaçla Banka, temel politika aracı olan reeskont oranlarını belirlemeye, para piyasasını ve para dolaşımını düzenlemeye, hazine işlemlerini yerine getirmeye ve Türk parasının istikrarına yönelik önlemleri almaya yetkili kılınmıştır. Banka ayrıca banknot basma yetkisine tek elden sahip duruma getirilmiştir. Bunlara ek olarak Banka, devletin haznedarlığını da üstlenmiştir. Bu dönemde uygulanan sabit döviz kuru rejimi altında döviz kurlarını belirleme yetkisi hükûmete aittir.

Bankanın temel görevleri:

Açık piyasa işlemleri yapmak,

Hükümetle birlikte Türk Lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki muadeletini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Türk Lirasının yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için döviz ve efektiflerin vadesiz ve vadeli alım ve satımı ile dövizlerin Türk Lirası ile değişimi ve diğer türev işlemlerini yapmak,

Bankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek,

Reeskont ve avans işlemleri yapmak,

Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,

Türk Lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve gözetimini sağlamak ve gereken düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dâhil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek,

Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,

Mali piyasaları izlemek,

Bankalardaki  mevduatın  vade  ve  türleri  ile  özel  finans  kurumlarındaki  katılma  hesaplarının  vadelerini belirlemektir.

Bankanın temel yetkileri:

Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.

Banka, Hükümetle birlikte enflasyon hedefini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Banka, para politikasının uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur.

Banka,  fiyat  istikrarını  sağlamak  amacıyla  bu  Kanunda  belirtilen  para  politikası  araçlarını  kullanmaya, uygun bulacağı diğer para politikası araçlarını da doğrudan belirlemeye ve uygulamaya yetkilidir.

Banka,  olağanüstü  hallerde  ve  Tasarruf  Mevduatı  Sigorta  Fonunun  kaynaklarının  ihtiyacı  karşılamaması durumunda, belirleyeceği usul ve esaslara göre bu Fona avans vermeye yetkilidir.

Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi verme işlerini yürütür.

Banka,  bankaların  ödünç  para  verme  işlemlerinde  ve  mevduat  kabulünde  uygulayacakları  faiz  oranlarını, belirleyeceği usul ve esaslara göre bankalardan istemeye yetkilidir.

Banka,  mali  piyasaları  izlemek  amacıyla  bankalar  ve  diğer  mali  kurumlardan  ve  bunları  düzenlemek  ve denetlemekle görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri istemeye ve istatistiki bilgi toplamaya yetkilidir.

Merkez Bankası Haberleri

  • Tüketici güveninde düşüş

    İş-Yaşam, 20 Şubat 2020

    Tüketici güveninde düşüş

    Tüketici güven endeksi şubatta ocak ayına oranla yüzde 2.7 geriledi

  • Kısa vadeli dış borç stoku aralıkta arttı

    Para, 20 Şubat 2020

    Kısa vadeli dış borç stoku aralıkta arttı

    Kısa vadeli dış borç stoku, aralık sonu itibarıyla, 2018 yılsonuna göre yüzde 4,3 oranında artışla 118,2 milyar dolar olarak gerçekleşti

  • Tek haneye az kaldı!

    İş-Yaşam, 19 Şubat 2020

    Tek haneye az kaldı!

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Para Politikası Kurulu (PPK) yılın ikinci toplantısını yaptı. Banka yüzde 11.25 olan politika faizini 50 baz puan indirerek 10.75'e çekti. Böylece faizde tek haneye yaklaşıldı. TCMB geçen yıl Temmuz ayında başladığı faiz indirimi sürecine sonraki toplantılarında da devam etmişti. Banka son 6 toplantıda faizi art arta 1.325 puan indirdi. Yapılan açıklamada koronavirüsün sermaye akımlarına etkisinin izlendiği vurgulandı

    Merkez'den piyasaya 4 milyar lira

    Para, 19 Şubat 2020

    Merkez'den piyasaya 4 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 26 Şubat vadeli repo ihalesi ile piyasaya 4 milyar lira verdi

    Dolar faiz kararı sonrası yükselişte

    Döviz, 19 Şubat 2020

    Dolar faiz kararı sonrası yükselişte

    Dolar Merkez Bankası Para Politikası Kurulu'nun (PPK) faiz kararını açıklayacağı güne 6.0692 liradan başlarken karar öncesi 6.0540'a kadar indi. TCMB'nin politika faizini 50 baz puan indirmesi sonrası kur 6.08'i geçti

  • Metrekare fiyatlarında zirve

    Emlak, 19 Şubat 2020

    Metrekare fiyatlarında zirve

    Türkiye genelinde konut metrekare ortalama birim fiyatı, 2019 sonunda tüm zamanların zirvesi olan 2 bin 930 liraya yükseldi. Ankara ve İzmir'de de metrekare birim fiyatlarında tarihi zirve görüldü. İstanbul'da konut metrekare ortalama fiyatı, Aralık 2019'da 4 bin 942 lira ile Ekim 2018'deki 5 bin 123 liralık zirvesinin gerisinde kaldı. 2010-2019 döneminde Türkiye genelinde konut metrekare fiyatı yüzde 188,6, İstanbul'da yüzde 224,3, Ankara'da yüzde 132,6 ve İzmir'de yüzde 218,3 artış gösterdi

  • Özel sektörün kredi borcu aralıkta azaldı

    Para, 19 Şubat 2020

    Özel sektörün kredi borcu aralıkta azaldı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2019 aralık dönemi özel sektörün yurt dışından sağladığı kredi borcu gelişmelerini açıkladı.Merkez Bankası verilerine göre, Aralık sonu itibarıyla, özel sektörün yurt dışından sağladığı uzun vadeli kredi borcu, 2018 sonuna göre 17.2 milyar dolar azalarak 191.5 milyar dolara, ticari krediler dışındaki kısa vadeli kredi borcu da 5.8 milyar dolar azalarak 9.5 milyar dolara geriledi

  • Merkez 'bekle-göre' geçebilir

    Para, 19 Şubat 2020

    Merkez 'bekle-göre' geçebilir

    Yılın ilk toplantısında 75 baz puanlık faiz indirimine giden Merkez Bankası Para Politikası Kurulu'ndan (PPK) son günlere kadar beklenti 25-75 baz puanlık yeni bir indirim gelmesi yönündeydi. Ancak Çin merkezli endişelerin artması artan sayıda analistin Merkez'in bugünkü toplantıyı pas geçebileceğini düşünmesine yol açtı

    Yurt içi piyasalar Merkez Bankası'nı bekliyor

    İş-Yaşam, 19 Şubat 2020

    Yurt içi piyasalar Merkez Bankası'nı bekliyor

    Küresel piyasalar koronavirüs salgınının ekonomiye etkileri konusundaki belirsizliklerle karışık bir seyir izlerken, yurt içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) faiz kararı takip edilecek

    KFE yıllık reel olarak 1.71 azaldı

    Emlak, 18 Şubat 2020

    KFE yıllık reel olarak 1.71 azaldı

    2019 yılı Aralık ayında bir önceki aya göre yüzde 1,41 oranında artan Konut Fiyat Endeksi, bir önceki yılın aynı ayına göre nominal olarak yüzde 9,92 oranında artarken, reel olarak ise yüzde 1,71 oranında azaldı

  • Merkez'den 'sınırlı indirim' bekleniyor

    Para, 18 Şubat 2020

    Merkez'den 'sınırlı indirim' bekleniyor

    Ekonomistler, Merkez Bankası'nın yarınki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında politika faizinde indirim yapılabileceğini, düşüşün ise sınırlı kalabileceğini tahmin ediyor.

  • TCMB'den piyasaya 23 milyar lira

    Para, 18 Şubat 2020

    TCMB'den piyasaya 23 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), iki repo ihalesi ile piyasaya yaklaşık 23 milyar lira verdi

  • Merkez Bankası faiz kararı ne zaman?

    Merak Edilenler, 18 Şubat 2020

    Merkez Bankası faiz kararı ne zaman?

    Merkez Bankası (TCMB), faiz kararını açıklamaya hazırlanırken, piyasalarda yeni oranları bekliyor. Ekonomistler Merkez Bankası faiz oranı beklenti anketlerini paylaştı. Peki TCMB Merkez Bankası faiz oranı ne zaman açıklanacak?

    Yurt içi piyasalar Merkez Bankası'na odaklandı

    Para, 17 Şubat 2020

    Yurt içi piyasalar Merkez Bankası'na odaklandı

    Küresel piyasalar, yeni haftaya Japonya'nın beklentilerin altında kalan büyüme verisi ile başlarken, yurt içinde, çarşamba günü açıklanacak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) faiz kararı bekleniyor

    18 yıl sonra bir ilk...Fazla verildi!

    Para, 14 Şubat 2020

    18 yıl sonra bir ilk...Fazla verildi!

    Merkez Bankası 2019 Aralık ayı ödemeler dengesi istatistiklerini açıkladı. Buna göre aralık ayında 2 milyar 798 milyon dolar cari açık verilirken, 2019 yılında 1 milyar 674 milyon dolar cari fazla verildi. Böylece 2001'den bu yana ilk kez cari fazla verildi

  • TCMB piyasaya 4 milyar lira verdi

    Para, 12 Şubat 2020

    TCMB piyasaya 4 milyar lira verdi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 19 Şubat vadeli repo ihalesi ile piyasaya 3 milyar 999 milyon 999 bin 999 lira verdi

  • Merkez'den 'faiz' düzenlemesi

    Para, 10 Şubat 2020

    Merkez'den 'faiz' düzenlemesi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nca (TCMB) mevduat ve kredi faiz oranları ile katılma hesapları kâr ve zarara katılma oranlarına ilişkin esas ve şartları belirlemek amacıyla yeni bir tebliğ yayımlandı

  • EFT ve havalede büyük indirim

    İş-Yaşam, 10 Şubat 2020

    EFT ve havalede büyük indirim

    Merkez Bankası'nın ticari müşteriler ile ilgili tebliğ ve BDDK'nın finansal tüketiciler ile ilgili yönetmelik değişikliği Resmi Gazete'de yayımlandı. Buna göre, banka müşterilerinden alınan havale ve EFT ücretleri düşürüldü.

    Merkez Bankası mühendis arıyor

    İş-Yaşam, 07 Şubat 2020

    Merkez Bankası mühendis arıyor

    Merkez Bankası yayımladığı iş ilanıyla Bilişim Teknolojileri Genel Müdürlüğü'nde çalışacak 25 bilgisayar mühendisi aradığını duyurdu. Başvuru adresine haberin altında yer alan linklerden ulaşabilirsiniz