KATEGORİLER

Yazının devamını okumak için tıklayınız...

Merkez Bankası

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, 11 Haziran 1930 tarihinde bir anonim şirket olarak kurulmuştur. Banka, İdare Merkezi, Banknot Matbaası ve Şubelerden oluşmaktadır. Bankanın İdare Merkezi Ankara’dadır. On altı Genel Müdürlük ve yirmi bir Şubeden oluşan Bankanın, 2013 yılı sonu itibarıyla 4.659 çalışanı bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından, dünyada ortaya çıkan emisyon sağlayacak merkez bankalarının oluşturularak ülkelerin kendi para politikalarını bağımsız olarak belirlemeleri yönündeki eğilimin etkisiyle ve Türkiye'de Kurtuluş Savaşı ile kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla güçlendirmek amacıyla bir merkez bankası kurulması yönündeki tartışmalar ve çalışmalar hız kazanmıştır. Bu konu ilk olarak 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde ele alınmış ve "millî devlet bankası" kurulması fikri üzerinde durulmuştur. 1927 yılında Maliye Bakanı Abdülhalik Renda, merkez bankası kurulması hakkında bir kanun taslağı sunmuş, bu taslağın kabul edilmesi üzerine merkez bankasının kuruluş aşamasında ülkemiz yetkililerine yardımcı olmak üzere diğer ülkelerin merkez bankalarından da görüş istenmiştir.

1928 yılında Türkiye'ye davet edilen Hollanda Merkez Bankası İdare Meclisi Üyesi Dr. G. Vissering, hazırladığı raporda hükûmete bağlı olmayan ve bağımsız bir merkez bankasının gerekliliğine dikkat çekerken; 1929 yılında İtalyan Uzman Kont Volpi, Türk parasının istikrarının sağlanması için bir merkez bankası kurulmasının şart olduğunu belirtmiştir. Bu gelişmelerin ardından Hükûmet, merkez bankası kurulmasına ilişkin gerekli yasal çerçevenin hazırlanması için harekete geçmiş, Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf'un katkılarıyla Merkez Bankası yasa tasarısı hazırlanmıştır. Tasarı, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 11 Haziran 1930 tarihinde kabul edilerek "1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu" adı ile 30 Haziran 1930 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Merkez Bankası, farklı kurum ve kuruluşlarca yürütülen işlevlerin tek elde toplanmasını takiben 3 Ekim 1931 tarihinde faaliyetlerine başlamıştır. Diğer kamu kurumlarından farklılığının ve bağımsızlığının bir göstergesi olarak anonim şirket biçiminde hukuki varlığını kazanan Bankanın hisseleri A, B, C ve D sınıflarına ayrılmıştır. A sınıfı hisseler Hazineye ait olup Bankanın bağımsızlığının güçlendirilmesi amacıyla Kuruluş Kanunu'nda bu hisselerin toplam sermayenin yüzde 15'inden fazla olamayacağı belirtilmiştir. B sınıfı hisseler milli bankalara, C sınıfı hisseler yabancı bankalar ile imtiyazlı şirketlere, D sınıfı hisseler ise Türk ticaret kuruluşlarıyla Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ayrılmıştır.

Kuruluş Kanunu'na göre Merkez Bankasının temel amacı ülkenin ekonomik kalkınmasını desteklemektir. Bu amaçla Banka, temel politika aracı olan reeskont oranlarını belirlemeye, para piyasasını ve para dolaşımını düzenlemeye, hazine işlemlerini yerine getirmeye ve Türk parasının istikrarına yönelik önlemleri almaya yetkili kılınmıştır. Banka ayrıca banknot basma yetkisine tek elden sahip duruma getirilmiştir. Bunlara ek olarak Banka, devletin haznedarlığını da üstlenmiştir. Bu dönemde uygulanan sabit döviz kuru rejimi altında döviz kurlarını belirleme yetkisi hükûmete aittir.

Bankanın temel görevleri:

Açık piyasa işlemleri yapmak,

Hükümetle birlikte Türk Lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki muadeletini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Türk Lirasının yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için döviz ve efektiflerin vadesiz ve vadeli alım ve satımı ile dövizlerin Türk Lirası ile değişimi ve diğer türev işlemlerini yapmak,

Bankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek,

Reeskont ve avans işlemleri yapmak,

Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,

Türk Lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve gözetimini sağlamak ve gereken düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dâhil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek,

Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,

Mali piyasaları izlemek,

Bankalardaki  mevduatın  vade  ve  türleri  ile  özel  finans  kurumlarındaki  katılma  hesaplarının  vadelerini belirlemektir.

Bankanın temel yetkileri:

Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.

Banka, Hükümetle birlikte enflasyon hedefini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Banka, para politikasının uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur.

Banka,  fiyat  istikrarını  sağlamak  amacıyla  bu  Kanunda  belirtilen  para  politikası  araçlarını  kullanmaya, uygun bulacağı diğer para politikası araçlarını da doğrudan belirlemeye ve uygulamaya yetkilidir.

Banka,  olağanüstü  hallerde  ve  Tasarruf  Mevduatı  Sigorta  Fonunun  kaynaklarının  ihtiyacı  karşılamaması durumunda, belirleyeceği usul ve esaslara göre bu Fona avans vermeye yetkilidir.

Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi verme işlerini yürütür.

Banka,  bankaların  ödünç  para  verme  işlemlerinde  ve  mevduat  kabulünde  uygulayacakları  faiz  oranlarını, belirleyeceği usul ve esaslara göre bankalardan istemeye yetkilidir.

Banka,  mali  piyasaları  izlemek  amacıyla  bankalar  ve  diğer  mali  kurumlardan  ve  bunları  düzenlemek  ve denetlemekle görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri istemeye ve istatistiki bilgi toplamaya yetkilidir.

Merkez Bankası Haberleri

  • TCMB'nin rezervleri 5 yılın zirvesinde

    Para, 16 Eylül 2021

    TCMB'nin rezervleri 5 yılın zirvesinde

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) toplam rezervleri 10 Eylül haftasında 944 milyon dolar artarak 120 milyar 142 milyon dolara yükseldi. Böylelikle 2016 yılından bu yana ilk kez toplam rezervler 120 milyar doları aştı

  • TCMB'den yeni repo ihalesi

    Para, 16 Eylül 2021

    TCMB'den yeni repo ihalesi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 23 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 60 milyar 999 milyon 999 bin 987 lira verdi.

  • Özel sektörün yurt dışı kredi borcu azaldı

    Para, 16 Eylül 2021

    Özel sektörün yurt dışı kredi borcu azaldı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından Temmuz 2021 dönemine ait özel sektörün yurt dışından sağladığı kredi borcu gelişmeleri yayımlandı. Özel sektörün yurt dışından sağladığı toplam kredi borcu Temmuz’da, 2020 yıl sonuna göre 130 milyon dolar azalarak 173,3 milyar dolar oldu

    TCMB'den 'zorunlu karşılık' açıklaması

    Para, 15 Eylül 2021

    TCMB'den 'zorunlu karşılık' açıklaması

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Resmi Gazete'de yayımlanan 200 baz puanlık zorunlu karşılık artırımıyla ilgili açıklama yaptı. Parasal aktarım mekanizması etkinliği için alınan karar uyarınca 1 Ekim itibarıyla döviz ve altın cinsi zorunlu karşılıkların 3.4 milyar dolar artacağı ifade edildi. Açıklamada, Türk lirası zorunlu karşılıkların döviz cinsinden tesis edilmesi imkânının 1 Ekim tarihinde sona ereceğine de dikkat çekildi.

    Merkez Bankası'ndan rezerv hamlesi

    Para, 15 Eylül 2021

    Merkez Bankası'ndan rezerv hamlesi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) yabancı para zorunlu karşılık oranlarını 200 baz puan artırdı

  • Neden her şeyden önce deltaya bakalım?
  • Merkez'den piyasaya 54 milyar TL

    Para, 13 Eylül 2021

    Merkez'den piyasaya 54 milyar TL

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 20 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 53 milyar 999 milyon 999 bin 975 lira verdi

  • TCMB'den piyasaya 48 milyar TL

    Para, 09 Eylül 2021

    TCMB'den piyasaya 48 milyar TL

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 16 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 47 milyar 999 milyon 999 bin 983 lira verdi.

    Merkez'den piyasaya 69 milyar TL

    Para, 08 Eylül 2021

    Merkez'den piyasaya 69 milyar TL

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 15 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 68 milyar 999 milyon 999 bin 982 lira verdi.

  • TCMB'den piyasaya 71 milyar TL

    Para, 06 Eylül 2021

    TCMB'den piyasaya 71 milyar TL

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 13 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 70 milyar 999 milyon 999 bin 972 lira verdi.

  • Hangi koşullarda faiz indirimi olur?

    İş-Yaşam, 06 Eylül 2021

    Hangi koşullarda faiz indirimi olur?

    Enflasyonun aylık yüzde 1.2 yükselerek yüzde 19.25'e çıkmasının ardından Merkez Bankası'nın faiz indirimi için elinin zayıfladığı düşünülürken Başkan Şahap Kavcıoğlu'nun veri açıklanmadan kısa süre önce ekonomistlerle yaptığı toplantıda gıda dışı çekirdek enflasyona vurgu yapması ekonomistler arasında 'faiz indiriminin yaklaştığı' şeklinde yorumlandı. Kavcıoğlu'nun vurguladığı çekirdek enflasyon, ağustosta bazı otomotiv ürünlerinde yapılan ÖTV düzenlemeleri ile birlikte yüzde 17.47'den yüzde 16.78'ya geriledi. Diğer yandan Fed'in güvercin tavrı ve ABD verilerinin kötü gelmesi ile dolar endeksinin zayıflaması, cari açıktaki iyileşme ve turizm gelirleri Merkez'in elini kolaylaştırıyor.

  • TCMB'den yeni repo ihalesi

    Para, 03 Eylül 2021

    TCMB'den yeni repo ihalesi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 10 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 81 milyar 999 milyon 999 bin 976 lira verdi.

    4 ülkede dijital para test edilecek

    Kripto Para, 02 Eylül 2021

    4 ülkede dijital para test edilecek

    Avustralya, Malezya, Singapur ve Güney Afrika merkez bankaları dijital parayı test edeceklerini duyurdu. Yapılan açıklamaya göre, 4 banka arasında sınır ötesi ödemeler için merkezi dijital para kullanmayı öngören ortak bir platform geliştirilmesi hedefleniyor

  • 'Merkez Bankası rezervleri 120 milyar dolara yükseldi'

    İş-Yaşam, 02 Eylül 2021

    'Merkez Bankası rezervleri 120 milyar dolara yükseldi'

    Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Nureddin Nebati, Türkiye'nin salgın döneminde doğru kararlar aldığını belirterek, "Türkiye tüm uluslararası kuruluşların ve içerdeki birtakım odakların negatif yönlü tahminlerinin aksine bir başarı elde etti." dedi. Nebati, "Rezervler şu anda 120 milyar dolara yükselmiş durumda" ifadelerini kullandı

  • Merkez'den piyasaya 53 milyar TL

    Para, 02 Eylül 2021

    Merkez'den piyasaya 53 milyar TL

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 9 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 52 milyar 999 milyon 999 bin 988 lira verdi

  • TCMB'den yeni repo ihalesi

    Para, 01 Eylül 2021

    TCMB'den yeni repo ihalesi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 8 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 56 milyar 999 milyon 999 bin 990 lira verdi

    Merkez'den piyasaya 62 milyar TL

    Para, 31 Ağustos 2021

    Merkez'den piyasaya 62 milyar TL

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 7 Eylül vadeli repo ihalesi ile piyasaya 61 milyar 999 milyon 999 bin 982 lira verdi.